Kościół Św. Stanisława w Żarkach

Na wzgórzu Laskowiec nad Żarkami stoją mury kościoła bez dachu, a pod trawą wokół nich leżą pochówki sprzed ponad pięciu stuleci. Ruiny kościoła św. Stanisława w Żarkach to zakonserwowane ściany niewielkiej barokowej świątyni z łamanego wapienia, wzniesionej przed 1782 rokiem w miejscu dawnej przydrożnej kaplicy. Od połowy XIX wieku kościół jest ruiną – z przyczyn, których nikt już nie potrafi wyjaśnić – a dziś to jedno z najciekawszych miejsc na krótki postój między Żarkami a Leśniowem.

Historia: od kaplicy przy trakcie do trwałej ruiny

Najpierw stała tu drewniana, przydrożna kaplica przy ważnym trakcie handlowym z Krakowa do Częstochowy; źródła wspominają ją w latach 1595, 1748 i 1763. Przy kaplicy działał cmentarz, a badania archeologiczne ujawniły tu pochówki z drugiej połowy XV wieku. Murowany kościół pw. św. Stanisława, biskupa i męczennika, zbudowano z łamanego kamienia wapiennego przed 1782 rokiem. Od połowy XIX wieku pozostaje w stanie ruiny. Mury uporządkowano i zakonserwowano w latach 80. XX wieku staraniem Towarzystwa Przyjaciół Żarek, a zwłaszcza dziennikarza „Dziennika Zachodniego" Wojciecha Mszycy.

Legenda i nazwa Żarek

Podanie ludowe mówi, że pierwszy kościół w tym miejscu ufundował bogaty rycerz jako wotum za szczęśliwy powrót z wojny. Według lokalnej tradycji właśnie tu leżały pierwotnie Żarki, a samo wzgórze mogło być dawniej miejscem kultu, a później pochówków. Z tym wiąże się popularne wyjaśnienie nazwy miasta – od „żarów", czyli stosów, na których palono ciała zmarłych. To jednak hipoteza, nie potwierdzony fakt.

Co zobaczysz

• Mury jednonawowego kościoła z wielobocznie zamkniętym prezbiterium – świątynia miała pierwotnie trzy ołtarze, dwa wejścia i trzy lub cztery okna; ich otwory łatwo odnaleźć w ścianach.
• Wnętrze bez dachu, porośnięte trawą – najlepiej wygląda w popołudniowym słońcu, gdy światło wpada przez puste okna.
• Szeroki widok z krawędzi wzgórza na dolinę i okolice Żarek.

Tripto podpowiada

Ruiny są dostępne bezpłatnie przez cały rok; adres to ul. Cegielniana w Żarkach. Na obejrzenie wystarczy 20–30 minut. Teren jest trawiasty i nie ma utwardzonych ścieżek, więc po deszczu z wózkiem bywa trudno. Samochód zostaw przy drodze, nie wjeżdżając na trawę. Wizytę łatwo połączyć ze Starym Młynem – Muzeum Dawnych Rzemiosł, synagogą i kirkutem w Żarkach oraz z sanktuarium w Leśniowie; nieco dalej czekają strażnica w Przewodziszowicach i zamek w Mirowie na Szlaku Orlich Gniazd.