Klasztor w Szczyrzycu

Cystersi w Szczyrzycu modlą się, uprawiają ziemię i – z przerwami – warzą piwo od blisko ośmiu stuleci. Opactwo Cystersów w Szczyrzycu to jedyny klasztor tego zakonu na ziemiach polskich, który działa nieprzerwanie od średniowiecza. W dolinie Stradomki, między wzgórzami Beskidu Wyspowego, czeka barokowy kościół z cudownym obrazem, klasztorny ogród, muzeum z kataną i zębem mamuta oraz browar, którego receptura wróciła z archiwum.

Historia: z Podhala do Beskidu Wyspowego

Fundatorem opactwa był wojewoda krakowski Teodor Gryfita, który podarował cystersom z Jędrzejowa rozległe ziemie na Podtatrzu. W 1234 roku zakonnicy założyli klasztor w Ludźmierzu, ale już po kilku latach – najpewniej około 1243 roku, po najeździe mongolskim – przenieśli się do Szczyrzyca. Mogło chodzić o surowy klimat Podhala, nieurodzajną ziemię i napady. Cystersi ludźmiersko-szczyrzyccy założyli m.in. Nowy Targ i zamek w Szaflarach, karczowali lasy, budowali młyny, mosty i browary.

W czasie zaborów opactwo straciło ziemię i nie mogło przyjmować nowicjuszy, ale prowadziło czteroklasową szkołę dla wiejskich dzieci – jej uczniem był pisarz Władysław Orkan. W czasie okupacji klasztor ukrywał uchodźców i prowadził tajne nauczanie, za co został odznaczony Krzyżem Virtuti Militari.

Co zobaczyć

• Kościół Wniebowzięcia NMP i św. Stanisława – murowana świątynia z XVII wieku (prace od 1620 roku), przebudowana w XVIII i XIX wieku. W ołtarzu głównym znajduje się obraz Matki Bożej Szczyrzyckiej.
• Klasztor – zespół budynków z XVII wieku wokół kwadratowego wirydarza. Najcenniejsze zabytki to krucyfiks z XV wieku i kamienna kropielnica z XVI wieku. W 1831 roku dobudowano skrzydło wschodnie i drewnianą dzwonnicę z cebulastym hełmem.
• Dom Opata z XVI wieku, później spichlerz, z kamiennym portalem z herbem Korczak – siedziba Muzeum Klasztornego, założonego w 1954 roku.

Zbiory są zaskakująco różnorodne. W muzeum są m.in. XVIII-wieczna kopia średniowiecznej mapy świata z Jerozolimą w centrum, monety od czasów Jagiełły do 1918 roku, japońska katana i malajski kris, XVI-wieczne kolczugi, kolekcja minerałów z zębem mamuta, starodruk psałterza w przekładzie Jana Kochanowskiego oraz pamiątki po Orkanie, w tym jego listy do siostry.

Ciekawostki: piwo i diabelski kamień

Cystersi warzyli w Szczyrzycu piwo od wieków. Po wojnie browar znacjonalizowano, klasztor odzyskał go w 1993 roku, ale w 1997 roku zakład zamknięto z powodu długów. W 2003 roku odnaleziono w klasztornych zapiskach dawną recepturę i piwo cystersów wróciło na rynek. Historię browarnictwa opowiada osobna sala muzeum z kolekcją etykiet.

Według legendy klasztor zbudowano za złoto, które grajek dostał od diabła za przygrywanie do tańca. Rozwścieczony diabeł chciał zrzucić na opactwo ogromny głaz, ale musiał go porzucić 3 km dalej. Skałę z „odciśniętym kopytem” można zobaczyć we wsi Krzesławice.

Tripto podpowiada

Według komunikatu opactwa Muzeum Klasztorne jest czasowo zamknięte z powodu remontu, a zakonnicy zapraszają na oprowadzanie po kościele, ogrodzie i placu św. Stanisława. Trwa ono około 40 minut i zwykle kończy się w sklepie klasztornym. Zwiedzanie Cysterskiego Browaru jest możliwe tylko dla dużych grup po wcześniejszym zgłoszeniu. Przed przyjazdem sprawdź aktualne ogłoszenia na stronie opactwa i unikaj pór mszy. Na całość zaplanuj około godziny, a jeśli masz więcej czasu, dodaj spacer do diabelskiego kamienia w Krzesławicach.