Kirkut w Zawierciu - Kromołowie

Kirkut w Kromołowie, dziś w granicach Zawiercia, znajduje się przy ul. Piaskowej na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Cmentarz powstał przed 1730 rokiem i jest jednym z najstarszych oraz najlepiej zachowanych zabytków żydowskiej kultury materialnej w regionie. Na powierzchni około 0,85 ha zachowało się około 920 macew i nagrobków z XVIII, XIX oraz pierwszej połowy XX wieku.

Macewy i historia gminy

Najstarsza zachowana macewa upamiętnia Sulkę, córkę Awrahama Hirsza, zmarłą w 1730 roku. Wiele nagrobków ma inskrypcje po hebrajsku i po polsku, a ich półkoliste zwieńczenia i ornamenty pokazują różnorodność żydowskiej sztuki sepulkralnej. Kromołowska gmina obejmowała także mieszkańców Zawiercia, Rokitna Szlacheckiego i Poręby Mrzygłodzkiej; ostatni pochówek odbył się prawdopodobnie w 1942 roku.

Mur, ohel i dom przedpogrzebowy

Cmentarz otacza historyczny mur, ufundowany w latach 20. XX wieku przez Jakuba J. Löwensteina. Przy bramie stoją zachowany dom przedpogrzebowy oraz budynek dawnego mieszkania dozorcy. W południowo-zachodniej części wydzielono także cmentarz wojenny z pomnikiem żołnierzy poległych w okolicach Kromołowa podczas I wojny światowej. Ohel został zrekonstruowany w 2022 roku.

Praktyczne informacje

Wejście znajduje się od strony ul. Piaskowej, pomiędzy ulicami Żniwną i Zbożową. Teren jest ogrodzony i ma historyczny, nierówny charakter; nie zakładaj rozbudowanej infrastruktury ani stałych godzin zwiedzania. Zachowaj ciszę, nie dotykaj macew i nie wchodź na groby. Wizytę połącz ze spacerem po Kromołowie, źródłami Warty i atrakcjami Zawiercia.