Bazylika św. Apostołów Piotra i Pawła w Zawierciu

Pięć wież z czerwonej cegły nad centrum Zawiercia to pamiątka po czasach, gdy miasto rosło wokół wielkiej przędzalni. Neogotycka bazylika św. Apostołów Piotra i Pawła powstała dla robotników Towarzystwa Akcyjnego „Zawiercie” (TAZ), a zaprojektował ją ten sam architekt, który zbudował willę dyrektora fabryki. Dziś to najbardziej rozpoznawalna budowla miasta i od 2009 roku bazylika mniejsza.

Historia: kościół dla fabrycznego miasta

Do końca XIX wieku Zawiercie należało do parafii w pobliskim Kromołowie. Pomysł budowy własnej świątyni zrodził się razem z budową osiedla dla pracowników TAZ, a projekt przygotował warszawski architekt Hugo Kudera (w części źródeł Hugon Kuder). Kamień węgielny poświęcił 29 września 1896 roku biskup kielecki Tomasz Kuliński. Kościół konsekrowano w 1903 roku i w tym samym roku utworzono w Zawierciu odrębną parafię.

Historia świątyni odbija losy miasta. W 1909 roku zamontowano organy, ale w czasie I wojny światowej niemieccy okupanci skonfiskowali ich piszczałki i dzwony. W okresie międzywojennym dach pokryto blachą miedzianą, postawiono marmurowy ołtarz i zawieszono nowe dzwony – które Niemcy zabrali ponownie podczas II wojny. W 1940 roku aresztowano proboszcza, ks. Bolesława Wajzlera, który wkrótce zginął. 27 grudnia 1992 roku kościół podniesiono do godności kolegiaty, a dekretem z 29 czerwca 2009 roku – bazyliki mniejszej, co uroczyście ogłoszono 18 października 2009 roku.

Co zobaczyć

• Bryłę na planie krzyża łacińskiego z dwiema wysokimi wieżami w fasadzie, dwiema mniejszymi przy prezbiterium i sygnaturką nad skrzyżowaniem naw.
• Ceglane rozety z witrażami nad portalami fasady i w szczytach transeptu.
• Trójnawowe wnętrze dzielone przez cztery pary filarów i marmurowy ołtarz główny z obrazem Chrystusa Miłosiernego.
• Figurę Matki Bożej Niepokalanie Poczętej z 1904 roku na placu przed kościołem i pomnik Jana Pawła II odsłonięty w 1997 roku.
• Ozdobne ogrodzenie z figurami św. Piotra i Pawła przy schodach, wpisane do rejestru zabytków w 2022 roku.

Tripto podpowiada

Bazylika przy ul. Sienkiewicza 4 jest czynną świątynią, więc zwiedzaj ją poza mszami, w ciszy i w stosownym stroju; aktualny porządek nabożeństw sprawdź w parafii. Na obejrzenie bryły i wnętrza wystarczy 20–30 minut. Najlepszy widok na całą sylwetkę z pięcioma wieżami masz od strony wschodniej, zza prezbiterium. Kilka minut spacerem stąd stoi Pałacyk Szymańskiego – połącz obie wizyty ze spacerem po osiedlu TAZ, by zobaczyć, jak fabryka zaplanowała całe miasto.