Wieża wyciągowa w Porębie

Między halami fabryki przy ulicy Fabrycznej stoi kamienna wieża z wyraźną datą 1798 pod okapem. To pozostałość pieca, od którego zaczęła się przemysłowa historia Poręby: wieżą podawano wsad do wielkiego pieca, w którym przetapiano rudę. Dziś jest jednym z najstarszych zabytków techniki w województwie śląskim i jednym z dwóch obiektów w mieście wpisanych do rejestru zabytków.

Historia: piec, który zrobił z Poręby miasto przemysłowe

Pod koniec XVIII wieku okoliczne lasy, w których wypalano węgiel drzewny, i miejscowe złoża rud sprzyjały hutnictwu. Po III rozbiorze Polski w porębskich zakładach zbudowano pierwszy piec do przetapiania rudy, a wieżę wyciągową wzniesiono w 1798 roku. Uruchomienie pieca odlewniczego zamieniło osadę w ośrodek przemysłowy: odlewano tu rury, elementy do młynów, cegielni i innych fabryk, sprzęt dla rolnictwa, a później naczynia emaliowane i urządzenia sanitarne. Przed pierwszą wojną światową fabryka zaczęła produkować obrabiarki, a po drugiej – ciężkie obrabiarki.

Wieżę wpisano do rejestru zabytków 25 maja 1975 roku.

Co zobaczyć

• Bryła wieży – prostopadłościan na planie zbliżonym do kwadratu, z ciosowego kamienia wapiennego łączonego zaprawą wapienną. Mur z nieregularnych bloków najlepiej widać z bliska.
• Data 1798 – umieszczona wysoko na elewacji, pod ceglanym zwieńczeniem.
• Brama w przyziemiu – zasklepiona półkolebką; to przez nią prowadził dawniej dostęp do wnętrza.
• Okna w niszach – dwa okna osadzone w obramieniach, w jednym tablica informacyjna.
• Otoczenie – obok wieży ustawiono kadź odlewniczą i żeliwne elementy, przypominające o hutniczej przeszłości.

Ciekawostki

Z hutniczą tradycją Poręby wiążą się prażonki, lokalna potrawa z ziemniaków, kiełbasy, boczku i cebuli. Przyrządza się je w żeliwnym kociołku z trzema nóżkami i dociskaną śrubą pokrywą, produkowanym w Porębie od ponad 200 lat. Co roku miasto organizuje Światowy Festiwal Prażonek, na którym w wielkim kotle praży się 160 kg ziemniaków.

Tripto podpowiada

Wieża stoi przy ulicy Fabrycznej, na terenie dawnej fabryki, w pobliżu centrum Poręby. Ogląda się ją z zewnątrz; na zdjęcia i obejście wystarczy 15–20 minut. Połącz wizytę z neogotyckim kościołem przy ul. Dworcowej i wycieczką do Siewierza, około 7 km na zachód.