Romański kościół św. Jana Chrzciciela w Siewierzu

Na cmentarzu w Siewierzu stoi kamienny kościółek św. Jana Chrzciciela – jeden z najstarszych kościołów w Polsce. Zbudowano go prawdopodobnie w 1144 lub 1164 roku, a za fundatora uważa się możnowładcę Piotra Włostowica. Budowla ma zaledwie 6 × 9 m, ale w jej murach zapisało się prawie 900 lat historii: od grodu sprzed najazdów tatarskich po synod biskupów i powojenną rekonstrukcję.

Historia: kościół, który został na uboczu

W XII wieku świątynia stała w centrum ważnej osady targowej. Po najeździe tatarskim w 1259 roku osadę przeniesiono, a w 1276 roku lokowano miasto z nowym kościołem św. Macieja i zamkiem w innym miejscu. Kościół św. Jana do XV wieku był parafialny, później filialny, a od początku XIX wieku pełni funkcję kaplicy cmentarnej. 6 lipca 1233 roku obradował w nim synod biskupów polskich. Po pożarze zapadło się sklepienie; dopiero w 1639 roku nieznany fundator wsparł mury przyporami, ściągnął je żelazem i założył płaski strop z kruchtą. W latach 50. XX wieku przywrócono pierwotny wygląd: usunięto przypory, dach pokryto gontem i odtworzono sklepienie.

Co zobaczyć

• Mury z ciosów piaskowca i półkolistą apsydę, oba dachy kryte gontem (ostatni remont dachu w 1993 roku).
• Okna jak strzelnice: tylko cztery, szerokie na 15 cm i wysokie na 145 cm, oraz jedno małe wejście. W razie najazdu kościół mógł służyć za schronienie dla ludności grodu.
• Sklepienie burgundzkie – kolebkowe z gurtem, nietypowe dla romanizmu na ziemiach polskich.
• Fragmenty dwuwarstwowej polichromii z XII wieku w apsydzie, ze scenami Maiestas Domini, oraz ślady zachodniej empory, z której mszy słuchał kasztelan lub książę.

Ciekawostki

Piotr Włostowic był palatynem Bolesława Krzywoustego, drugą osobą w państwie. Według przekazów ufundował około 70 kościołów. Po śmierci księcia popadł w konflikt z jego najstarszym synem Władysławem, który kazał go oślepić i pozbawić języka. Kościół w Siewierzu, obok rotundy św. Mikołaja w Cieszynie, zaliczany jest do najstarszych zabytków architektury w Polsce.

Tripto podpowiada

Kościół stoi przy ul. Żwirki i Wigury 16, na terenie cmentarza, i z zewnątrz można go oglądać w ciągu dnia. Wnętrze nie jest stale otwarte, więc jeśli chcesz zobaczyć polichromie, zapytaj wcześniej w parafii. Na obejrzenie budowli wystarczy 20–30 minut. Wizytę dobrze połączyć ze spacerem po siewierskim rynku i wizytą przy pobliskim zamku biskupim.