Katedra w Łomży

Łomżyńska katedra to podręcznikowy przykład gotyku mazowieckiego — ale z niespodziankami. W nawach bocznych kryją się rzadkie na Mazowszu sklepienia kryształowe, w nawach stoją renesansowe nagrobki z warsztatu Santi Gucciego, a w murze wieży tkwi kamień przypominający maskę, być może dawny przedmiot pogańskiego kultu. To także sanktuarium Matki Bożej Pięknej Miłości, której obraz koronował w 1991 roku Jan Paweł II.

Historia: fara książąt mazowieckich

Obecną świątynię zaczęli wznosić na początku XVI wieku książęta mazowieccy Janusz i Stanisław wraz z matką Anną, gdy wcześniejszy kościół na Popowej Górze podupadł. Budową kierował biskup płocki Andrzej Noskowski, który konsekrował kościół w 1525 roku. Około 1550 roku przebudowano go na pseudobazylikę i przesklepiono. Według jednej z hipotez prezbiterium jest starsze od reszty i mogło być kaplicą zamkową książąt mazowieckich z początku XV wieku — to interpretacja badaczy, nie pewny fakt. Po zniszczeniach z czasów potopu szwedzkiego wnętrze zbarokizowano według projektu Józefa Szymona Bellottiego (prace w latach 1691–1692). W 1925 roku kościół został katedrą nowo utworzonej diecezji łomżyńskiej. W czasie II wojny światowej uniknął wysadzenia dzięki staraniom biskupa Stanisława Łukomskiego, a w latach 1953–1958 przywrócono mu gotycki charakter według projektu Władysława Paszkowskiego.

Co zobaczyć

• Sklepienia — gwiaździste i sieciowe w nawie głównej oraz kryształowe w nawach bocznych.
• Kaplica Matki Bożej Łomżyńskiej — w późnorenesansowym ołtarzu cudowny obraz Matki Bożej Pięknej Miłości z XVI wieku, koronowany przez Jana Pawła II 4 czerwca 1991 roku.
• Renesansowe nagrobki Modliszewskich — podwójny nagrobek Elżbiety i Andrzeja z 1589 roku z warsztatu Santi Gucciego oraz epitafium małego Jana Modliszewskiego (zm. 1588).
• Nagrobek starosty Mikołaja Troszyńskiego (zm. 1575) dłuta Girolama Canavesiego i marmurowy nagrobek starosty Nikodema Kosakowskiego (zm. 1611).
• Obraz Matki Bożej Nieustającej Pomocy w nawie południowej, namalowany w 1900 roku przez Wojciecha Gersona.
• Kamienną „maskę" wmurowaną w zewnętrzną ścianę wieży.

Ciekawostki

Podczas remontu prezbiterium w 2005 roku pod posadzką natrafiono na kryptę, co uruchomiło badania archeologiczne. Odkryto aż dziesięć krypt i około 70 pochówków, w tym szczątki duchownego uważanego za budowniczego katedry. Wizerunek Matki Bożej Łomżyńskiej trafił w 2004 roku na znaczek pocztowy, a stylizowaną sylwetkę katedry umieszczono na monecie z 2007 roku z cyklu „Historyczne Miasta Polski".

Tripto podpowiada

Katedra jest czynną parafią, a msze w dni powszednie odprawiane są według strony parafii o 7:00, 8:00, 12:00 i 18:00, w niedziele częściej. Wnętrze najlepiej oglądać między nabożeństwami — na spokojne obejście z nagrobkami i kaplicą zaplanuj 30–45 minut. Parafia przygotowała kody QR z historią świątyni i wirtualny spacer na swojej stronie, warto z nich skorzystać przed wizytą. Największy ruch panuje podczas odpustu Matki Bożej Pięknej Miłości w pierwszą niedzielę czerwca. Z katedry blisko na Stary Rynek z ratuszem.