Kiermusy

Nazwa Kiermus pochodzi od młynarza: w 1573 roku młyn pod Tykocinem objął mieszczanin Marys Kiermus, a osada przez lata nazywała się Kiermuszowskim Młynem. Dziś nad Narwią, 3 km od Tykocina, stoi tu prywatny kompleks w duchu staropolskim – Dworek nad Łąkami, Karczma Rzym, czworaki i Jantarowy Kasztel z Muzeum Oręża Polskiego im. Jerzego Hoffmana. To miejsce noclegowe i gastronomiczne, ale dla muzeum i comiesięcznego jarmarku staroci warto zajechać nawet na kilka godzin.

Jantarowy Kasztel i Muzeum Oręża

Kasztel to odbudowana warownia graniczna, postawiona w miejscu dawnej granicy między Koroną a Wielkim Księstwem Litewskim. W środku działa prywatne, edukacyjne Muzeum Oręża Polskiego, któremu patronuje reżyser Jerzy Hoffman. Część rekwizytów z ekranizacji Trylogii Sienkiewicza podarował muzeum sam twórca filmów.

Ekspozycja ma trzy części: średniowieczną, nawiązującą do „Krzyżaków", część poświęconą Trylogii oraz zamkowy dziedziniec z blankami, basztami, armatami i lochem, w którym urządzono izbę tortur. W salach pojawiają się postacie literackie, m.in. Zagłoba i Bohun. Wyróżnikiem muzeum jest to, że większości eksponatów można dotknąć – samo uniesienie repliki miecza Longinusa Podbipięty okazuje się niełatwe. Po wnętrzach oprowadza kustosz w roli kasztelana.

Legenda o Białej Damie

Właściciele opowiadają, że w maju 2003 roku, podczas budowy kasztelu, operator koparki usłyszał przy wydobywaniu wielkiego głazu cichy kobiecy jęk, a łyżka maszyny pękła. W szczelinie kamienia znalazł złoty pierścionek i zabrał go do domu, ale przez tydzień nawiedzała go we śnie Biała Dama. Pierścionek wrócił na miejsce, a dziś ma leżeć w relikwiarzu w Sali Rycerskiej. To oczywiście miejscowa opowieść, nie fakt historyczny.

Co jeszcze zobaczyć

• Ostoja Żubra – w kwietniu 2008 roku powstała tu pierwsza prywatna zagroda hodowlana żubrów na 7 ha zalesionego terenu; część zwierząt trafiła do Puszczy Knyszyńskiej i do Czech.
• Aleja Dębów i Aleja Olimpijska oraz wystawa ikon.
• Jarmark staroci i rękodzieła ludowego na Czarciej Polanie – w każdą pierwszą niedzielę miesiąca, w sezonie dwudniowy, także w sobotę. Organizowany od ponad 20 lat; obok antyków są podlaskie sery, wędliny, miody i ogórki z Kruszewa.
• Karczma Rzym z kuchnią regionalną.

Informacje praktyczne (stan na październik 2026)

Według oficjalnej strony kasztel jest otwarty dla zwiedzających w każdą letnią niedzielę w godz. 12:00–17:00; grupy zorganizowane umawiają się telefonicznie (biuro: tel. 508 111 552). Strona nie publikuje cen biletów do muzeum. Poza latem najpewniej przyjechać na jarmark lub wcześniej zadzwonić. Adres: Kiermusy 12, 16-080 Tykocin. Z Białegostoku to około 30 km, z Warszawy niespełna 150 km.

Tripto podpowiada

Najlepszy plan to pierwsza niedziela miesiąca latem: jarmark rano, kasztel po południu i obiad w karczmie. Na samo muzeum wystarczy około godziny, z jarmarkiem i posiłkiem zaplanuj pół dnia. Kiermusy leżą w otulinie Narwiańskiego i Biebrzańskiego Parku Narodowego, więc dzień łatwo dopełnić spacerem po Tykocinie, mieście o metryce sięgającej XV wieku.