Kamienne kręgi Leśno

W sosnowym lesie pod Leśnem na Kaszubach z ziemi wystają kamienne kręgi, a na jednym z kurhanów stoi głaz o zarysie przypominającym ludzką postać. To wielokulturowe cmentarzysko, na którym chowano zmarłych przez ponad tysiąc lat – od epoki brązu po czasy rzymskie, gdy żyła tu ludność kultury wielbarskiej, łączona z Gotami. Teren udostępnia ścieżka lichenologiczno-kulturowa „Kamienne Kręgi” w Zaborskim Parku Krajobrazowym.

Gdzie to jest

Cmentarzysko leży na południe od jeziora Leśno Dolne, nad rzeką Niechwaszcz, między Leśnem a Zalesiem w gminie Brusy (powiat chojnicki), w części Kaszub zwanej Zaborami. Teren od 1978 roku jest wpisany do rejestru zabytków archeologicznych. Od 1975 roku bada go archeolog z Uniwersytetu Łódzkiego, dr hab. Krzysztof Walenta.

Co odkryto

Według gminy Brusy badacze odsłonili 13 kurhanów i 15 wieńców kamiennych związanych z osadnictwem Gotów oraz około 20 grobów skrzynkowych i groby jamowe oraz popielnicowe z urnami twarzowymi ludności kultury pomorskiej z wczesnej epoki żelaza. Pierwszy i największy kurhan ma 26 metrów średnicy, kamienny krąg i stelę o cechach antropomorficznych. Tradycyjnie interpretuje się taki układ jako grób przywódcy plemienia lub czarownika, choć w największym kurhanie, blisko wejścia, znaleziono pochówek kobiecy, a przedmioty z niego trafiły do muzeum w Chojnicach. Natrafiono tu również na pozostałości tzw. długiego domu.

Monety i skarabeusz

W jednym z grobów znaleziono srebrną monetę celtycką z terenów dzisiejszej Słowacji i amulet w kształcie skarabeusza znad Morza Śródziemnego. Takie importy pokazują, jak daleko sięgały kontakty mieszkańców Pomorza w pierwszych wiekach naszej ery. Archeolodzy przypuszczają, że kręgi kamienne mogły służyć także jako miejsca zgromadzeń i obrzędów, ale to hipoteza, a nie pewny fakt.

Co zobaczyć

• Kurhan ze stelą – głaz ustawiony w środku kręgu, najbardziej charakterystyczny punkt ścieżki.
• Wieńce kamienne – płaskie kręgi z polnych kamieni, częściowo ukryte w igliwiu.
• Zrekonstruowane groby skrzynkowe z kamiennych płyt.
• Porosty na kamieniach – stąd „lichenologiczna” część nazwy ścieżki.

Tripto podpowiada

Przy wejściu stoją dwie tablice z mapą okolicy i planem cmentarzyska – warto je obejrzeć przed spacerem. Na przejście ścieżki wystarczy 40–60 minut. Ścieżkę odtworzono w maju 2020 roku po nawałnicy z sierpnia 2017 roku, która zniszczyła w parku około 5 tys. ha lasu. Leśno leży na przecięciu szlaków: zielonego Zaborskiego, czarno-żółtego literackiego im. Anny Łajming i niebieskiego Zbrzycy. W samej wsi stoi drewniany kościół z XVII wieku, ufundowany przez królową Marię Ludwikę Gonzagę – dobre uzupełnienie wycieczki.