Kaszubski Park Etnograficzny we Wdzydzach

Nad jeziorem Gołuń, we Wdzydzach Kiszewskich, działa najstarsze muzeum na wolnym powietrzu na ziemiach polskich. Zaczęło się w 1906 roku od jednej chałupy kupionej przez wiejskiego nauczyciela i malarkę, a dziś to 22 hektary i ponad 50 obiektów z Kaszub, Kociewia i Borów Tucholskich, w większości z urządzonymi wnętrzami.

Historia: od jednej chałupy do całej wsi

Izydor Gulgowski uczył w szkole we Wdzydzach, jego żona Teodora studiowała malarstwo w Berlinie. W 1906 roku odkupili od gospodarza Michała Hinca XVIII-wieczną chałupę podcieniową i urządzili w niej zbiory: haftowane złotem czepce, obrazy malowane na szkle, ceramikę, meble. Gulgowscy wspierali też miejscowe rękodzieło, dlatego wdzydzki haft i plecionki korzenne kojarzy się dziś właśnie z tym miejscem.

W 1932 roku pożar strawił chałupę muzealną. Teodora doprowadziła do jej odbudowy, a po wojnie przekazała zbiory państwu. W 1954 roku obok stanął dom rybaka przeniesiony z Wdzydz Tucholskich, w 1969 roku powstał samodzielny Kaszubski Park Etnograficzny, a w 1980 roku teren powiększono do obecnego rozmiaru i podzielono na sektory odpowiadające regionom.

Co zobaczyć

• zagrody chłopskie z XVII–XIX wieku z domem, stodołą, piecem chlebowym i studnią z żurawiem,
• dwa drewniane kościoły – ze Swornegaci i z Bożegopola,
• szkołę z Więckowów, kuźnię z Lini i tartak ze Staniszewa z maszyną parową,
• dwa wiatraki: koźlaka z Jeżewnicy i holendra z Brus,
• dworki drobnej szlachty, domy robotników rolnych i karczmę.

Zwróć uwagę na różnice w budownictwie: obok chałup zrębowych z belek stoją domy w konstrukcji szachulcowej i ryglowej, a dachy kryto słomą, trzciną lub gontem. Przed progiem wielu domów leży duży płaski kamień – element dawnej zagrody, nie dekoracja.

Ciekawostki

• Według przekazów rodzinnych Gulgowscy poznali się, gdy młody Izydor podpłynął łódką do kobiety malującej Jezioro Wdzydzkie. Ona była o 14 lat starsza, a jej rodzina sprzeciwiała się małżeństwu.
• Na terenie muzeum znajduje się grób Teodory i Izydora Gulgowskich.
• W październiku 2026 roku muzeum otrzymało Živa Award dla najlepszego słowiańskiego obiektu dziedzictwa. Jury doceniło m.in. teksty w trzech językach: polskim, angielskim i kaszubskim.

Tripto podpowiada

Na samodzielne zwiedzanie przeznacz około 3 godzin – tyle sugeruje samo muzeum. Od maja do jesieni chodzi się z bezpłatną mapką według numeracji obiektów, poza sezonem wybrane wnętrza pokazuje przewodnik (ok. 1,5 godziny, w cenie biletu). Bilet normalny kosztuje 22 zł, ulgowy 16 zł, a w czwartki wstęp na wystawę stałą jest bezpłatny. Przy muzeum jest duży bezpłatny parking. Psy na smyczy mogą spacerować po terenie, ale nie wchodzą do budynków. Najwięcej dzieje się w trzecią niedzielę lipca podczas Jarmarku Wdzydzkiego. Godziny otwarcia zmieniają się sezonowo, więc sprawdź je przed wyjazdem.