Kamienne Kręgi w Węsiorach

W sosnowym lesie nad Jeziorem Długim, około 1,5 km na południe od wsi Węsiory na Kaszubach, leży cmentarzysko z kamiennymi kręgami, kurhanami i stelami sprzed niemal dwóch tysięcy lat. Założono je w latach 70.–80. n.e., a archeolodzy łączą je z Gotami, którzy według przekazów przybyli na Pomorze ze Skandynawii. To jedno z najbardziej klimatycznych stanowisk archeologicznych w Polsce, a jego wykopaliska zainspirowały powieść Zbigniewa Nienackiego.

Historia: Goci nad Jeziorem Długim

Cmentarzysko użytkowano od ok. 70–80 roku n.e. do przełomu II i III wieku. Pochowani tu ludzie należeli do kręgu kultury wielbarskiej, wiązanej z Gotami – w źródłach pisanych nazywanymi Gutonami, a przez kronikarza Jordanesa z VI wieku opisywanymi jako lud, który wyruszył ze Skandzy pod wodzą króla Beriga. Miejsce po raz pierwszy opisał w 1938 roku G. Petsch, etnograf amator, który publikował miejscowe legendy związane z kamieniami.

Wykopaliska prowadził w latach 1955–1963 zespół z Uniwersytetu Łódzkiego pod kierunkiem Jerzego Kmiecińskiego, odsłaniając niemal całe cmentarzysko. W odróżnieniu od innych pomorskich stanowisk tego typu, kręgi w Węsiorach wykorzystywano do pochówków. Zabytki z badań trafiły do zbiorów Muzeum Archeologicznego w Gdańsku.

Co zobaczyć

• Kamienne kręgi – zachowały się trzy kręgi i część czwartego; to najstarsze konstrukcje na cmentarzysku. Największy ma 26 m średnicy.
• 20 kurhanów z kamieni i ziemi, każdy z jednym do trzech grobów, zrekonstruowanych po badaniach.
• Stele – duże pionowe głazy, którymi oznaczono część grobów.
• Łącznie badacze odnotowali 110 pochówków, ciałopalnych i szkieletowych; groby ciałopalne leżały na głębokości ok. 0,5–1 m, szkieletowe ok. 1,5–2 m.

Ciekawostki

O wykopaliskach w Węsiorach Zbigniew Nienacki napisał reportaż do łódzkiego tygodnika „Odgłosy” w 1958 roku, a na jego kanwie powstała powieść „Skarb Atanaryka”, wydana w 1960 roku. Książkę zadedykował Jerzemu Kmiecińskiemu, kierownikowi ekspedycji. Węsiory leżą na turystycznym Szlaku Kamiennych Kręgów.

Tripto podpowiada

Wstęp na teren kamiennych kręgów jest bezpłatny, a obiekt jest dostępny całą dobę. Parking jest płatny w sezonie letnim. Cmentarzysko leży w gminie Sulęczyno, na północnym brzegu Jeziora Długiego; od parkingu prowadzi krótka leśna ścieżka. Na obejście kręgów i kurhanów zaplanuj 45–60 minut, najlepiej rano lub pod wieczór, gdy światło przebija się między sosnami. To chronione stanowisko archeologiczne: nie przesuwaj kamieni, nie wchodź na kurhany i trzymaj się ścieżek. Zabierz środek na komary i kleszcze, bo teren jest leśny.