Park Narodowy Bory Tucholskie

Park Narodowy „Bory Tucholskie” chroni najcenniejszy fragment Borów Tucholskich, jednego z największych kompleksów leśnych w Polsce: sosnowe bory, 21 jezior, torfowiska i wydmy śródlądowe między Charzykowami a Swornegaciami w powiecie chojnickim. Przyjeżdża się tu dla ciszy, czystej wody jezior lobeliowych, Strugi Siedmiu Jezior i 600-letniego dębu „Bartuś”. To park do spokojnego wędrowania i jazdy rowerem — bez tłumów, bo rocznie odwiedza go ok. 33 tys. osób.

Bory Tucholskie w liczbach: co chroni park narodowy

Park utworzono w 1996 roku. Zajmuje 4613 ha, a jego otulina — prawie 13 tys. ha. Lasy pokrywają blisko 83% powierzchni i niemal w całości są to bory sosnowe na piaskach sandrowych. Wody stanowią ok. 11,5% obszaru: w granicach parku leży 21 jezior, z których największe i najgłębsze jest Ostrowite (272 ha).

Najcenniejsze są jeziora lobeliowe — bardzo czyste, ubogie w składniki odżywcze zbiorniki, w których na dnie rosną lobelia jeziorna i poryblin jeziorny. Należą do nich m.in. Wielkie Gacno, Małe Gacno, Nierybno i Głuche. Z parku znanych jest ponad 600 gatunków roślin naczyniowych, ok. 480 gatunków grzybów, a według parku — ok. 130 gatunków ptaków. Park jest rdzeniem Rezerwatu Biosfery „Bory Tucholskie” (2010) w programie UNESCO „Człowiek i biosfera” — to wyróżnienie przyrodnicze, a nie wpis na Listę światowego dziedzictwa.

W logo parku widnieje głuszec — ptak, który w borach już nie występuje; ostatni osobnik został tu prawdopodobnie zastrzelony w latach 70. XX wieku.

Co zobaczyć w Parku Narodowym Bory Tucholskie

• Struga Siedmiu Jezior — ciek o długości 13,9 km, który łączy siedem jezior w jeden wodny łańcuch i uchodzi do Jeziora Charzykowskiego w Bachorzu. Wzdłuż niej prowadzą szlaki piesze.
• Dąb „Bartuś” — pomnik przyrody nad jeziorem Płęsno, wiek szacowany na ok. 600 lat, obwód ponad 7 m.
• Kładka nad Wielkim Gacnem — drewniany pomost w kształcie serca, z którego przy dobrej przejrzystości widać dno jeziora lobeliowego.
• Pętla Lipnickiego — dawne wyrobisko torfu, dziś zarastające jeziorko z torfowiskiem i kładką; dobre miejsce, by zobaczyć, jak przyroda odzyskuje teren.
• Punkt widokowy na Jezioro Charzykowskie w Bachorzu i replika Krzyża Napoleońskiego przy ścieżce „Piła Młyn”.
• Muzeum przyrodnicze w Centrum Edukacji Przyrodniczej w Chocińskim Młynie — wystawa o torfowiskach, lesie, nietoperzach, ptakach i jeziorach.

Szlaki i ścieżki: jak zwiedzać i ile czasu zaplanować

Po parku wolno poruszać się wyłącznie po oznakowanych szlakach i ścieżkach dydaktycznych — pieszo, rowerem, a zimą na nartach biegowych, od świtu do zmierzchu. Łącznie to ok. 45 km szlaków pieszych i ok. 16 km ścieżek dydaktycznych.

Na pierwszą wizytę najlepiej wybrać jedną z trzech ścieżek, każda na ok. 3 godziny spaceru:

• „Piła Młyn” (niebieska, ok. 5,2 km): Bachorze – Krzyż Napoleoński – dąb „Bartuś” – Małe Swornegacie; najpełniejszy przekrój przez park.
• „Wokół jeziora lobeliowego Wielkie Gacno” (zielona, ok. 5,6 km): Bachorze – wydma śródlądowa – kładka nad Wielkim Gacnem – Funka.
• „Łąki Józefowskie” (czerwona, ok. 5,3 km): pętla z miejsca postoju przy Klosnowie.

Dłuższe wędrówki umożliwiają odcinki szlaków: zielonego „Strugi Siedmiu Jezior” (ok. 22 km w parku), czerwonego Szlaku Kaszubskiego i niebieskiego Szlaku Brdy. Rowerzyści mają w parku m.in. odcinki tras Kaszubskiej Marszruty. Cały dzień pozwala połączyć Strugę, „Bartusia” i Gacno.

Zasady, o których trzeba wiedzieć

Park ma surowsze reguły niż większość obszarów leśnych. Nie wolno schodzić ze szlaków (dotyczy to także zbierania grzybów i jagód poza szlakiem), palić ognisk, biwakować, kąpać się ani uprawiać sportów wodnych — pływanie, żeglowanie i sporty wodne są zakazane, dlatego jezior parku nie zwiedza się kajakiem. Psów nie wolno wprowadzać poza drogą „pilską” Bachorze – Owink i cumowiskiem w Bachorzu. Grupy powyżej 10 osób zgłaszają pobyt mailowo, a grupy zorganizowane chodzą z przewodnikiem lub pracownikiem parku.

Bilety, muzeum i informacje praktyczne

Stan na październik 2026 (ceny mogą się zmienić):

• bilet jednodniowy 6 zł, ulgowy 3 zł; siedmiodniowy 30 zł / ulgowy 15 zł;
• bilet kupisz w Centrum Edukacji Przyrodniczej w Chocińskim Młynie (pn.–pt. 8:00–15:00) albo opłacisz przelewem na konto parku — dowód wpłaty zastępuje bilet;
• bez biletu można przebywać m.in. przy punkcie widokowym i cumowisku w Bachorzu, na ścieżce botanicznej przy siedzibie w Charzykowach i na trasie Kaszubskiej Marszruty;
• zwolnieni są m.in. dzieci do 7 lat, mieszkańcy gmin Chojnice i Brusy oraz posiadacze Karty Dużej Rodziny;
• muzeum w Chocińskim Młynie jest bezpłatne, zwiedzanie w grupach do 15 osób po rezerwacji: pn.–pt. o 9:00, 10:30, 12:00 i 13:30, od czerwca także w soboty.

Siedziba dyrekcji: ul. Długa 33, 89-606 Charzykowy, tel. 52 39 88 397, sekretariat@pnbt.com.pl.

Dojazd i parking

Najbliższe miasto to Chojnice (ok. 3 km od siedziby parku w Charzykowach), z połączeniami kolejowymi. Na terenie parku jest pięć bezpłatnych miejsc postoju: przy Klosnowie, dwa w Bachorzu (przy cumowisku i przy osadzie służbowej), przy ujściu Strugi Siedmiu Jezior do Jeziora Charzykowskiego oraz przy punkcie widokowym. Ścieżka „Piła Młyn” startuje przy pętli autobusowej w Bachorzu.

Kiedy jechać i zima 2026/27

Najładniej jest od maja do października — wtedy kwitną rośliny torfowisk, a nad jeziorami latają ważki. Zimą park pozostaje otwarty od świtu do zmierzchu; przy śniegu można przejść szlaki na nartach biegowych. Pamiętaj o krótkim dniu i braku oświetlenia w lesie, a na zamarznięte jeziora nie wchodź — nie ma tu wyznaczonych tras lodowych. W okolicy warto zajrzeć nad Jezioro Charzykowskie i do Chojnic.