Zamek w Człuchowie

Z czerwonej wieży nad jeziorem trudno odgadnąć, że Człuchów miał kiedyś drugi co do wielkości zamek zakonu krzyżackiego – większy był tylko Malbork. Z warowni, w której rezydował m.in. Konrad von Wallenrode, przetrwały ponad 50-metrowa wieża główna i kamienne mury, a w odbudowanej części działa muzeum.

Historia: twierdza nie do zdobycia

Krzyżacy kupili Człuchów po zajęciu Pomorza Gdańskiego i w latach 1312–1365 zbudowali tu zamek strzegący szlaku z Niemiec do Prus. Polskie wojska bezskutecznie oblegały go w 1414 i 1433 roku. W 1454 roku zamek przejęły wojska królewskie i odtąd przez ponad trzy stulecia był siedzibą starostów – wśród nich byli Wejherowie, Sanguszkowie i Radziwiłłowie. Szwedzi zdobyli go w czasie potopu dopiero zimą, gdy przeszli po zamarzniętym jeziorze.

Po I rozbiorze zamek przeszedł w ręce pruskie. Gdy pożary w 1786 i 1793 roku zniszczyły drewniane miasto, król zezwolił na rozbiórkę zamku na budulec. Trwała do 1811 roku, kiedy ruiny objęto ochroną. W latach 1826–1828 na miejscu kaplicy Zamku Wysokiego stanął neogotycki kościół ewangelicki, którego projekt poprawiał Karl Friedrich Schinkel.

Co zobaczyć

• wieżę typu bergfried o murach grubych do 5 metrów – pierwotnie jedyne wejście prowadziło do niej 16 metrów nad ziemią, z poddasza sąsiedniego skrzydła,
• dziedziniec Zamku Wysokiego z odsłoniętymi piwnicami dawnych skrzydeł,
• kamienne mury przedzamczy otoczone parkiem nad jeziorem,
• wystawy muzeum w dawnym kościele ewangelickim – od 2013 roku siedziba Muzeum Regionalnego.

Jak był zbudowany

Zamek Wysoki stał na planie kwadratu o boku 47,5 metra, z czterema skrzydłami wokół dziedzińca i wieżą w narożniku północno-zachodnim. Mieściły się w nim sypialnie, jadalnie i kaplica dla rycerzy zakonnych i księży. Najbliżej miasta leżało przedzamcze zachodnie z głównym wjazdem, stajniami, zbrojownią i spichrzami. Na podzamczu północnym w XVII wieku wzniesiono pałac starostów, a największe przedzamcze wschodnie mieściło zabudowania gospodarcze. Części łączyły mosty zwodzone nad fosami. Podczas adaptacji na muzeum w latach 2008–2015 zamontowano windy, dzięki czemu wystawy są dostępne także dla osób z niepełnosprawnościami.

Ciekawostki

• Zamek składał się z czterech części, każda mogła bronić się samodzielnie. Łącznie miał 11 bram i 9 baszt.
• Podczas badań archeologicznych prowadzonych od 2008 roku znaleziono około 200 tysięcy zabytków, w tym bullę papieża Grzegorza XI.

Tripto podpowiada

Na muzeum i wieżę przeznacz 1–2 godziny. Bilet normalny kosztuje 20 zł, ulgowy 15 zł, a audioprzewodnik po polsku, angielsku lub niemiecku 8 zł. We wtorki wstęp na wystawy stałe jest bezpłatny, ale nie obejmuje wieży. Najładniejszy widok na zamek jest z brzegu jeziora – warto obejść wzgórze zamkowe ścieżką przez park. Godziny otwarcia różnią się w sezonie letnim i zimowym.