Złotów

Złotów to niewielkie miasto powiatowe na historycznej Krajnie, na pograniczu Wielkopolski i Pomorza, położone nad Głomią i pięcioma jeziorami: Miejskim (Złotowskim), Babą, Burmistrzowskim, Proboszczowskim i Zaleskim. Przyjeżdża się tu na 4-kilometrową promenadę wokół Jeziora Miejskiego, barokową farę z kryptą Grudzińskich i kościół według projektu Karla Friedricha Schinkla. W południe warto stanąć przy rondzie przy al. Piasta, gdzie pomnik jelenia obraca się wokół własnej osi przy dźwiękach rykowiska i hejnału miasta.

Historia: od Wielatowa do Flatow

Pierwsza nazwa miasta, Wielatowo, wywodzi się od plemienia Wieletów – stąd także niemieckie Flatow. Za datę powstania miasta uznaje się 3 listopada 1370 roku, gdy Kazimierz Wielki zapisał Wielatowo swojemu wnukowi Kazimierzowi Słupskiemu. Na początku XVII wieku Jan Potulicki zbudował zamek, który Szwedzi spalili razem z miastem w 1657 roku – był to odwet na wojewodzie Andrzeju Karolu Grudzińskim, który po zdradzie w czasie potopu przeszedł na stronę polską. Po I rozbiorze w 1772 roku Złotów trafił do Prus, a od 1820 do 1922 roku dobra należały do Hohenzollernów.

Po I wojnie światowej traktat wersalski pozostawił miasto w Niemczech. W 1923 roku powstała tu 5. dzielnica Związku Polaków w Niemczech, a w 1929 roku Związek kupił secesyjną kamienicę przy dzisiejszej ul. Domańskiego i urządził w niej Dom Polski. Do Polski Złotów wrócił w 1945 roku. W 2024 roku liczył 16 607 mieszkańców.

Co zobaczyć

• Kościół Wniebowzięcia NMP (1661–1664), ufundowany przez Andrzeja Karola Grudzińskiego. W ołtarzu głównym obraz „Koronacja NMP” Paulusa Hacka z 1666 roku. W udostępnionej krypcie spoczywają zmumifikowane zwłoki rodziców fundatora, a metalową trumnę jego małego syna zdobi rzadki dziecięcy portret trumienny – sama trumna okazała się pusta.
• Kościół św. Stanisława Kostki na pl. Kościuszki – dawny ewangelicki, klasycystyczny, z lat 1829–1830, według projektu Schinkla, ufundowany przez króla Fryderyka Wilhelma III. Stoi w miejscu średniowiecznego ratusza.
• Pałac Działyńskich z przełomu XVIII i XIX wieku, przebudowany w latach 30. XIX wieku według projektu Schinkla, z parkiem.
• Muzeum Ziemi Złotowskiej w szachulcowym budynku z II połowy XVIII wieku – zbiory archeologiczne, historyczne i etnograficzne.
• Dom Polski (1905) przy ul. Domańskiego 5 i ratusz z 1914 roku według projektu Adolfa Behra.
• Pomnik Piasta Kołodzieja z 1957 roku przed starostwem – uchodzi za jedyny taki pomnik w Polsce.
• Lapidarium na Górze Żydowskiej (2006) z fragmentów 143 nagrobków odnalezionych podczas prac budowlanych oraz zarys synagogi zniszczonej w 1938 roku na pl. Paderewskiego.

Promenada i Zagroda Krajeńska

Wokół Jeziora Miejskiego (ok. 47 ha) biegnie oświetlona promenada o długości 4 km z osobnym pasem dla rowerów. Po drodze mijasz drewnianą kładkę nad Głomią, platformę widokową i „Kaczkomat” z karmą dla ptactwa. Na Półwyspie Rybackim są roślinny labirynt, plac zabaw i tablice o dziejach miasta i zburzonego przez Szwedów zamku, a w sezonie na jeziorze działają trzy podświetlane fontanny. Obok stoi Zagroda Krajeńska – mały skansen z chatą, stodołą, oborą i czynną kuźnią z kołem wodnym, gdzie wypożyczysz rower miejski.

Tripto podpowiada

Promenada i zabytki z zewnątrz są dostępne bezpłatnie; na spacer wokół jeziora zarezerwuj 1,5–2 godziny, a na całe miasto – pół dnia. Informacja turystyczna działa w Galerii za winklem przy pl. Paderewskiego 13, w sezonie letnim codziennie w godz. 10:00–17:00 (tel. 780 134 919); w wakacyjne soboty o 15:00 rusza „Spacer po Złotowie” z przewodnikiem. Do Złotowa dojedziesz pociągiem z Piły lub Chojnic.