Jaskinie w Beskidzie Małym

W 1704 roku żywiecki wójt i kronikarz Andrzej Komoniecki zapisał, że pod wielką skałą nad wsią Las jest dziura tak obszerna, że można w nią wpędzić sto sztuk bydła. Dziś to Grota Komonieckiego – najłatwiej dostępna z jaskiń Beskidu Małego. W całym paśmie opisano ich około 50. Nie są to jednak jaskinie krasowe z naciekami: powstały w gruboławicowych piaskowcach fliszu karpackiego, głównie w wyniku osuwisk i ruchów tektonicznych, dlatego mają postać szczelin, rozpadlin i skalnych nisz.

Grota Komonieckiego

Jaskinia leży na wysokości około 700 m, w źródliskowym obszarze potoku Dusica, na zachodnich zboczach Pośredniego Gronia – administracyjnie we wsi Las w gminie Ślemień. Wchodzi się do niej otworem szerokim na około 16 m i wysokim na 2 m, częściowo zasłoniętym głazem, który odpadł ze stropu. W środku jest jedna komora o powierzchni 115 m², wnikająca 11 m w głąb skały; jest niska, przeważnie 1–1,5 m, i doświetlona niemal do końca, więc nie potrzeba latarki. Nad wejściem z płyty skalnej spada strumyk, który zimą tworzy lodowe formy.

Badania z lat 1986–1992 odkryły tu ślady dużego ogniska, ceramikę z I połowy XVII wieku, a przed wejściem fragment wióra z piaskowca kwarcytowego, który może świadczyć o pobycie ludzi pod koniec epoki lodowej. Według przekazów w styczniu 1945 roku gospodarze z Targoszowa ukryli tu przed okupantem około 50 koni. Dla turystyki grotę opisano w 1983 roku, a od 1993 roku jest pomnikiem przyrody. Około 50 m poniżej, na potoku Dusica, spada wodospad Dusiołek – szeroki na 4 m i wysoki na 5 m, największy w Beskidzie Małym.

Czarne Działy i Wietrzna Dziura

Na południowych stokach Czarnych Działów, w obrębie dużego osuwiska na wysokości 750–800 m, leży zespół kilku jaskiń i schronów, do których prowadzi znakowany szlak. Miejscowi znali je od dawna, ale speleolodzy z Bielska-Białej opisali je dopiero w latach 70. XX wieku. Jaskinie Czarne Działy Pierwsza i Druga mają po około 55 m długości (wejście do Drugiej to wąska studnia); co do Trzeciej źródła podają różnie: 64 lub 120 m. Wietrzna Dziura na Magurce Wilkowickiej, około 0,8 km od schroniska, to 20-metrowy korytarz szczelinowy, który wymienił już Komoniecki w 1704 roku. Obie największe jaskinie Czarnych Działów, Wietrzna Dziura i Grota Komonieckiego są pomnikami przyrody nieożywionej.

Tripto podpowiada

Do Groty Komonieckiego najwygodniej dojść boczną drogą od szosy Żywiec – Sucha Beskidzka wzdłuż potoku Dusica, w około 1,5 godziny; nieopodal biegnie żółty szlak. Grota jest bezpieczna i nie wymaga sprzętu, ale po deszczu podejście bywa śliskie. Pozostałe jaskinie to co innego: samodzielne zwiedzanie jest niebezpieczne – grozi obsunięcie kamieni, utknięcie w ciasnych zaciskach i upadek do pionowej studni. Do ich wnętrza wchodź tylko z doświadczonymi speleologami, a na co dzień oglądaj je z zewnątrz. Nie niszcz skał i nie niepokój zwierząt – w Wietrznej Dziurze żyje m.in. nocek duży.