Góra Czcibora i Pomnik Bitwy pod Cedynią

Na wzgórzu nad doliną Odry, tuż przy Osinowie Dolnym, stoi 15-metrowy orzeł wzbijający się do lotu. Upamiętnia bitwę pod Cedynią z 24 czerwca 972 roku — jedno z pierwszych zwycięstw wojsk Mieszka I, o których wiemy z kronik. Na szczyt Góry Czcibora prowadzi 270 kamiennych stopni, a wzgórze nosi imię brata księcia, którego atak z ukrycia przesądził o wyniku starcia.

Historia: bitwa opisana przez Thietmara

O bitwie wiemy z kroniki biskupa Thietmara z Merseburga. Margrabia Hodo napadł na Mieszka; Sasi najpierw zwyciężyli, ale w miejscowości zwanej Cidini brat Mieszka, Czcibor, zadał im klęskę, zabijając najlepszych rycerzy. Przez wieki spierano się, gdzie leżało Cidini — w XVIII wieku ks. Adam Naruszewicz widział w nim Szczecin, a niektórzy historycy niemieccy szukali go aż pod Zehdenick. Dziś historycy uznają z dużym prawdopodobieństwem, że bitwa rozegrała się właśnie pod Cedynią i miała dwie fazy.

Według rekonstrukcji przedstawianej przez gminę Cedynia rano 24 czerwca wojowie Mieszka bronili brodu na starorzeczu Odry w rejonie Osinowa Dolnego, po czym wycofali się ku grodowi, wciągając Sasów na wąski trakt między mokradłami a zalesionymi wzgórzami. Tam z ukrycia uderzyły oddziały Czcibora. Sasi znaleźli się w kleszczach: od czoła jazda Mieszka, z boku i z tyłu wojowie Czcibora, z drugiej strony rozlewiska. W starciu mogło brać udział nawet kilka tysięcy żołnierzy.

Pomnik i ślady sprzed tysiąca lat

W 1959 roku na wzgórzu odsłonięto kamień pamiątkowy, a na tysiąclecie bitwy, 25 czerwca 1972 roku, stanął tu monumentalny pomnik orła według projektu szczecińskich rzeźbiarzy Czesława Wronki i Stanisława Biżka. Podczas prac porządkowych przed uroczystościami spychacze odsłoniły w pobliżu pięć palenisk. Węgiel drzewny z jednego z nich zbadano w 1983 roku metodą C14 i datowano na 920 ± 70 roku n.e. — paleniska mogą więc pochodzić z X wieku i wiązać się z wydarzeniami 972 roku.

Co zobaczyć

• Pomnik orła wysokości 15 m na szczycie wzgórza (54,5 m n.p.m.).
• Kamienne schody — 270 stopni prosto na szczyt.
• Tablice przy schodach z napisami po polsku, rosyjsku, angielsku i niemiecku.
• Mozaikę u podnóża z 1972 roku, autorstwa Jerzego Chmielewskiego i Kazimierza Błonki, przedstawiającą wyobrażenie bitwy.
• Widok na dolinę Odry i Karpaty Cedyńskie — pasmo morenowych wzgórz, do którego należy Góra Czcibora.

Tripto podpowiada

• Lokalizacja: wzgórze leży około 4 km na południowy zachód od Cedyni i kilkaset metrów na wschód od Osinowa Dolnego. Prowadzi tu Szlak Pamięci Narodowej (Cedynia – Góra Czcibora – Osinów Dolny – Siekierki – Gozdowice – Czelin).
• Czas: wejście, pomnik i mozaika to 30–60 minut.
• Warunki: schody są strome i długie — z wózkiem nie wejdziesz, a osoby starsze powinny iść spokojnie, z przerwami.
• Kiedy: w pogodny dzień widok z góry sięga najdalej.
• Połącz z: Cedynią z wieżą widokową, grodziskiem i dawnym klasztorem cysterek.