Zamek joannitów w Słońsku

Słońsk, 12 km od granicy z Niemcami, był od XV wieku siedzibą brandenburskich joannitów. Ich zamek przebudowano w XVII wieku na barokowy pałac według wzorów holenderskich, w XIX wieku mieścił muzeum i archiwum zakonu, a w 1975 roku został podpalony. Po blisko pięćdziesięciu latach od pożaru i kilkuletnim zabezpieczaniu murów ruiny ponownie można zwiedzać.

Historia: siedziba zakonu i holenderski pałac

20 marca 1426 roku joannici nabyli miasto i zamek Sonnenburg, bo tak nazywał się wtedy Słońsk, i uczynili je siedzibą brandenburskich joannitów, a zamek siedzibą komtura. W latach 1427–1429 w miejscu dawnego dworu rycerskiego wznieśli zamek, którego grube średniowieczne mury tkwią w dzisiejszych ruinach. W latach 1545–1564, za mistrza Tomasza Runge, zamek przebudowano w duchu renesansu. Jego ówczesny wygląd utrwalił na miedziorycie Matthäus Merian. W 1652 roku zamek spalili Szwedzi.

Odbudowę zainicjował w 1662 roku mistrz zakonu książę Jan Maurycy Nassau-Siegen i prowadził ją do 1688 roku. Pałac wzorowano na jego rezydencji w Niderlandach zaprojektowanej przez Jacoba van Campena i Pietera Posta, a budowę prowadzili holenderscy mistrzowie Cornelis Rykwaert i Gorus Peron. Założenie otrzymało plan kwadratu: budynek mieszkalny we wschodniej części, dziedziniec otoczony niskim murem, fosę i ogród na osi. W XIX wieku urządzono tu muzeum i archiwum zakonu. Po 1945 roku działał tu dom kultury, ale około 1970 roku budynek opuszczono, a w 1975 roku podpalono.

Co zobaczyć

• Zabezpieczone mury pałacu z barokowymi obramieniami okien i portalu oraz resztkami dekoracji nad otworami.
• Ślady średniowiecznego zamku ukryte w grubych murach parteru.
• Kościół parafialny w Słońsku, gotycki z lat 1475–1522, z gwiaździstymi sklepieniami, późnogotycką polichromią i późnorenesansowym alabastrowym ołtarzem z 1626 roku, przeniesionym z zamku Hohenzollernów w Berlinie.
• Muzeum Martyrologii Sonnenburg – w 1933 roku powstało tu jedno z pierwszych ciężkich więzień hitlerowskich. W nocy z 30 na 31 stycznia 1945 roku SS rozstrzelało w nim 819 więźniów.

Tripto podpowiada

Ruiny zamku są otwarte dla zwiedzających w soboty i niedziele, a w sezonie letnim w godz. 10:00–15:00. W dni powszednie i dla grup zwiedzanie trzeba wcześniej umówić mailowo (zamek@slonsk.pl) lub telefonicznie. Na zamek wystarczy 30–60 minut. Ponad 80% gminy Słońsk objęto ochroną przyrody, a w miejscowości działa Ośrodek Muzealno-Edukacyjny Parku Narodowego „Ujście Warty”, otwarty w 2022 roku – dobry pretekst, by połączyć zamek z wizytą w parku narodowym.