Twierdza Kostrzyn

Nad Odrą, przy samej granicy z Niemcami, leży miasto, którego nie ma: Stare Miasto Kostrzyna zniszczone w 1945 roku i nigdy nieodbudowane, otoczone murami XVI-wiecznej twierdzy bastionowej. Zachowany układ ulic, bruk i fundamenty kamienic sprawiły, że mówi się o nim „Kostrzyńskie Pompeje”. Muzeum Twierdzy Kostrzyn opiekuje się tym jedynym w swoim rodzaju pomnikiem – ruinami wraz z bastionami, bramami i promenadą na koronie wałów.

Historia: od rezydencji margrabiego do ruiny

W 1535 r. margrabia Jan Hohenzollern (Jan Kostrzyński) uczynił Kostrzyn swoją rezydencją i stolicą Nowej Marchii. Najpierw powstał zamek, potem ziemne wały, które wezbrania Odry podmywały, więc w latach 1553–1568 obmurowano je cegłą. Twierdzę z pięcioma bastionami, m.in. Król, Królowa i Filip, zaprojektowano na wzór włoski; pracowali przy niej m.in. Francesco Chiaramella i Rochus zu Lynar. W XVII wieku Szwedzi i elektor brandenburski dobudowali przyczółek, rawelin i bastion Brandenburgia – Kostrzyn należał wtedy do najsilniejszych twierdz Niemiec.

W 1758 r. Rosjanie ostrzelali miasto; drewniana zabudowa spłonęła doszczętnie, ale twierdzy nie zdobyli. W latach 80. XIX wieku wokół miasta zbudowano pierścień czterech fortów (Czarnów, Gorgast, Sarbinowo, Żabice). W 1945 r. III Rzesza broniła Kostrzyna jako bramy do Berlina. Miasto padło 12 marca 1945 r., a zniszczeniu uległo około 90% budynków.

Co zobaczyć

• Bastion Filip – w kazamatach stała ekspozycja o dziejach miasta i twierdzy, z multimediami pozwalającymi zobaczyć miasto sprzed wojny i porównać je z dzisiejszym.
• Brama Berlińska z punktem Informacji Turystycznej oraz Brama Chyżańska.
• Ruiny Starego Miasta – bruk ulic, piwnice i fundamenty, ruiny kościoła i zamku (wysadzonego w 1969 r. do poziomu piwnic).
• Promenada na koronie umocnień z widokiem na dolinę Odry, bastiony Król i Brandenburgia oraz rawelin.

Ciekawostki

W zamku kostrzyńskim w latach 1730–1732 więziono następcę tronu Prus, późniejszego Fryderyka II, po jego nieudanej ucieczce. 6 listopada 1730 r. musiał patrzeć, jak na rozkaz ojca ścięto jego przyjaciela, porucznika Hansa Hermanna von Katte – stąd nazwa promenady Kattego. Część fortyfikacji, w tym Fort Gorgast, leży dziś po niemieckiej stronie Odry.

Tripto podpowiada

• Stare Miasto jest dostępne codziennie, a jesienią 2026 r. Brama Berlińska i Bastion Filip były otwarte w soboty i niedziele 10:00–16:00 (ostatnie wejście 15:00) do 18 października. Potem Bastion Filip przyjmuje tylko grupy zorganizowane. Aktualne godziny sprawdzaj wyłącznie na stronie muzeum – samo muzeum zastrzega, że informacje z innych serwisów mogą być nieaktualne.
• Biuro muzeum: ul. Graniczna 1, tel. 95 752 23 60.
• Na spacer po ruinach i wałach zarezerwuj 1,5–2 godziny.
• Po zwiedzaniu warto pojechać do niedalekiego Parku Narodowego Ujście Warty.