Kościół Mariacki w Chojnie

Wieża kościoła Mariackiego w Chojnie widać z daleka na płaskich polach Pomorza Zachodniego. To jeden z największych gotyckich kościołów w Polsce, przypisywany pracowni Hinricha Brunsberga, który po pożarze w 1945 roku przez blisko pół wieku stał jako otwarta ruina.

Historia: dwie katastrofy i długi powrót

Pierwsza świątynia stanęła tu po lokacji miasta w XIII wieku. Pod koniec XIV wieku zaczęto budowę ceglanego kościoła halowego – pierwszą część konsekrowano w 1407 roku, całość poświęcono w 1459 roku. Powstała sześcioprzęsłowa hala z chórem z obejściem, z kaplicami między wciągniętymi do wnętrza przyporami i emporą nad nimi. Właśnie te rozwiązania i lizenowe dekoracje elewacji łączą Chojnę z warsztatem Brunsberga.

2 lipca 1843 roku zawalił się narożnik średniowiecznej wieży, niszcząc kaplicę św. Anny. Nową, neogotycką wieżę wzniesiono w latach 1855–1861 według projektu Friedricha Augusta Stülera. 16 lutego 1945 roku kościół spłonął: runęły dach, sklepienia i dziewięć filarów, zniszczony został hełm wieży. Ruina czekała na ratunek do lat 90. W latach 1994–1997 korpus nakryto nowym dachem wspartym na współczesnych podporach, potem wzmocniono wieżę i odtworzono jej strzeliste zwieńczenie. Wymiana pokrycia dachu trwała do 2020 roku.

Co zobaczyć

• Bryłę z zewnątrz – zwłaszcza fasady z dekoracją z glazurowanej cegły,
• wieżę Stülera, liczącą dziś blisko 100 metrów (źródła podają różne wartości),
• wnętrze, w którym obok średniowiecznych ścian i empor stoją nowe, celowo neutralne filary – widać, gdzie kończy się gotyk, a zaczyna odbudowa,
• sklepienia kaplic i empor, które przetrwały pożar.

Na co zwrócić uwagę

Przy wejściu do wnętrza warto porównać sklepienia. Nawy boczne, kaplice i empory obejścia przykryto zwykłymi sklepieniami krzyżowo-żebrowymi, natomiast w nawie głównej i na emporze kaplicy mariackiej zastosowano bogatsze sklepienia gwiaździste – z tych ostatnich część przetrwała do dziś. Po południowej stronie, przy dwóch prostokątnych przęsłach z pierwszego etapu budowy, przylega kaplica z emporą wzniesioną przed 1440 rokiem; jej pochodzenie wciąż nie jest do końca wyjaśnione. Od zachodu kościół opierał się na masywnej wieży z XIII wieku – to ona runęła w 1843 roku.

Ciekawostki

• W ruinach kościoła nakręcono jedną ze scen filmu „Europa” Larsa von Triera.
• Podczas remontu wieży w latach 2007–2009 na kondygnacji zegarowej urządzono taras widokowy.

Tripto podpowiada

Na obejście kościoła wystarczy 30–60 minut. Zacznij od pełnego okrążenia budowli: dopiero z bliska widać skalę ścian i różnicę między średniowiecznym korpusem a XIX-wieczną wieżą. Wnętrze i taras na wieży nie zawsze są dostępne, dlatego przed przyjazdem zapytaj w parafii o możliwość wejścia. Chojna leży niedaleko granicy z Niemcami, więc łatwo połączyć ją z wycieczką do Cedyni.