Drewniany kościół w Szalowej

Z daleka kościół w Szalowej wygląda jak murowana barokowa świątynia: dwuwieżowa fasada, trójkątny szczyt, trzy nawy. Tymczasem to budowla z jodłowych bali, wzniesiona w latach 1739–1756 – rzadki przykład, w którym cieśle przenieśli do drewna rozwiązania wielkiej architektury kamiennej. Od 2017 roku kościół jest Pomnikiem Historii, a Narodowy Instytut Dziedzictwa zalicza go do najcenniejszych zabytków swojej epoki.

Historia: proboszcz, dziedzic i nieznany architekt

Parafia w Szalowej istnieje od 1375 roku. O pierwszej świątyni nic nie wiadomo, drugą – drewnianą – postawiono w XVI wieku. Obecny kościół powstał z inicjatywy proboszcza Wojciecha Stefanowskiego i właściciela wsi Krzysztofa Jordana. Nazwiska architekta nie znamy, ale zachował się drewniany model świątyni, przechowywany dziś w Muzeum Narodowym w Krakowie. Kościół przetrwał niemal w niezmienionej formie.

W 1911 roku gont zastąpiono blachą, w latach 1951–1953 konserwatorzy odnowili polichromię i wyposażenie. Gruntowny remont rozpoczęty w 2012 roku przywrócił gontowe pokrycie i szalunek, czyli wygląd z początku XX wieku. W 2000 roku kościół typowano do wpisu na listę UNESCO razem z gotyckimi kościołami Małopolski, ale ze względu na odmienny, barokowy charakter ostatecznie się na niej nie znalazł.

Co zobaczyć

• Fasada – dwie wieże z baniastymi hełmami, wpuszczone w bryłę kościoła, a między nimi szczyt z rzeźbą św. Michała walczącego z szatanem.
• Falujące arkady między nawami, wsparte na ukośnie ustawionych kolumnach – najbardziej zaskakujący element wnętrza.
• Rokokowa polichromia z iluzjonistycznymi detalami; na stropie nawy w ozdobnych ramach m.in. Golgota, Arka Noego i Tablice Dekalogu.
• Ołtarz główny i sześć ołtarzy bocznych z połowy XVIII wieku; w jednym z nich otaczany kultem obraz św. Jana Kantego z XVII wieku.
• Chrzcielnica z czarnego marmuru, rokokowa ambona połączona schodami z lożą kolatorską oraz relikwiarz św. Barbary w formie monstrancji.

Ciekawostki

Pod oknami nawy głównej namalowano kartusze z polskimi sentencjami, m.in. „Kto nie słucha słowa Bożego, przeklęty niech będzie”. Na drzwiach wejściowych wiszą dwie żelazne kłódki z 1659 i 1766 roku. Wnętrze ma podobno 153 przedstawienia aniołów i 7 diabłów – liczenie ich to dobre zajęcie dla dzieci. Mur wokół dawnego cmentarza przykościelnego pochodzi z 1739 roku; w jego obrębie stoją kaplica Bożego Miłosierdzia z końca XVIII wieku i XIX-wieczna dzwonnica.

Tripto podpowiada

Kościół stoi w środku wsi, przy drodze ze Stróż przez Szalową do Łużnej (gmina Łużna, powiat gorlicki). To czynna świątynia parafialna, więc wnętrze najłatwiej zobaczyć przy okazji mszy, a wizytę w innym terminie warto wcześniej uzgodnić z parafią. Zaplanuj 30–45 minut i weź lornetkę albo aparat z zoomem – detale polichromii na stropie łatwo przeoczyć z poziomu posadzki. Szalowa leży na Szlaku Architektury Drewnianej, więc warto połączyć ją z gotyckim kościołem w Binarowej (wpis UNESCO) i Bieczem.