Cerkiew w Dobrej Szlacheckiej

W Dobrej (dawniej Dobrej Szlacheckiej) nad Sanem, w gminie Sanok, zachował się zespół dwóch świątyń za kamiennym murem: drewniana cerkiew z 1879 roku i starsza od niej wieżowa cerkiew bramna. Narodowy Instytut Dziedzictwa określa tę drugą jako jedyny zabytek tego typu w Polsce – budowlę obronną z kaplicą nad przejazdem, relikt średniowiecznej tradycji stawiania świątyni nad bramą.

Historia: parafia od 1433 roku

Pierwsza wzmianka o parafii w Dobrej pochodzi z 1433 roku. Cerkiew bramna nie ma pewnej daty, ale przyjmuje się, że powstała najpóźniej w XVII wieku – wisi w niej dzwon z 1627 roku. W 1879 roku pośrodku otoczonego murem placu zbudowano nową cerkiew pw. Podwyższenia Krzyża Świętego, w miejscu wcześniejszej świątyni św. Mikołaja. W 1944 roku pocisk artyleryjski uszkodził jej kopułę nad nawą, którą rozebrano w 1947 roku i odtworzono dopiero w 2003 roku. Po wysiedleniu ludności ukraińskiej świątynię przejął Kościół rzymskokatolicki; dziś jest kościołem filialnym parafii w Mrzygłodzie.

Co zobaczyć

Cerkiew z 1879 roku to drewniana budowla zrębowa na kamiennej podmurówce, z trójdzielnym układem: prezbiterium, nawa i babiniec. Nad każdą częścią wznoszą się ośmioboczne, cebulaste kopuły. Zabytek.pl zwraca uwagę na latynizację tej cerkwi: ściany wszystkich części mają tę samą wysokość, a wnętrze nakrywają płaskie stropy. W środku zachowała się polichromia z lat 1899–1904 oraz czterorzędowy, klasycystyczny ikonostas – oba wykonali Antoni i Michał Bogdańscy z udziałem Mikołaja Demkowicza.

Cerkiew bramna ma trzy kondygnacje. Dolna, murowana z kamienia i sklepiona kolebkowo, mieści przejazd na teren przycerkiewny. Wyżej znajdowała się drewniana kaplica z ikonostasem w typie archaicznym, z którego przetrwała przegroda z wrotami królewskimi i jednymi diakońskimi. Najwyższa kondygnacja to izbica dzwonnicy pod gontowym dachem namiotowym, z dwoma dzwonami z 1627 i 1924 roku.

Ciekawostki

Do synodu zamojskiego w 1720 roku przy jednym ikonostasie można było odprawić tylko jedną liturgię dziennie. Kaplica w wieży z własnym ikonostasem była więc osobną cerkwią i pozwalała odprawić w Dobrej drugą mszę tego samego dnia. Nie wiadomo, pod jakim wezwaniem działała.

Tripto podpowiada

Zespół stoi na niewielkim wzniesieniu w centrum wsi (Dobra 10) i należy do podkarpackiego Szlaku Architektury Drewnianej. Bryły obu świątyń i mur obejrzysz z zewnątrz w 20–30 minut. Wnętrza nie mają stałych godzin zwiedzania – wejście najlepiej uzgodnić z parafią w Mrzygłodzie, a w czasie nabożeństw zachowaj ciszę.