Zamek w Szymbarku

Nad Jeziorem Szymbarskim, kilka kilometrów od Iławy, stoi jedna z największych ruin zamkowych północnej Polski. Ceglany czworobok o bokach 75 × 92 m, dziesięć baszt i wieża zegarowa wyglądają z daleka niemal kompletnie – dopiero z bliska widać, że za murami nie ma już dachów ani stropów. Zamek przez pięć stuleci zmieniał się z warowni kanoników w pałac hrabiów, a w 1995 roku zagrał w filmie z Johnem Malkovichem.

Historia: od kapituły do Finckensteinów

Budowę rozpoczęto prawdopodobnie w latach 70. XIV wieku z inicjatywy Henryka ze Skarlina, prepozyta kapituły pomezańskiej, na nasypie dawnego grodu Prusów. Nad bramą umieszczono inskrypcję z glazurowanych płytek: brama powstała w 1386 roku, za czasów brata Henryka. Część badaczy uważa, że budowa zaczęła się wcześniej, a napis zamyka jej pierwszy etap. W 1421 roku przebywali tu biskupi pomezański i chełmiński, nadzorując skryptorium, które przygotowywało dokumenty na planowany proces między Polską a zakonem krzyżackim.

W czasie wojny trzynastoletniej zamek kilka razy przechodził z rąk do rąk i spłonął. W 1520 roku pod mury podszedł polski oddział Stanisława Kostki; proboszcz otworzył bramy i obyło się bez walki. Po sekularyzacji zakonu zamek przeszedł w ręce świeckie. Ród von Polenz przebudował go w latach 1570–1590 w stylu renesansowym, zastępując most zwodzony murowanym. W marcu 1699 roku kupił go Ernst Finck von Finckenstein i jego rodzina mieszkała tu do 21 stycznia 1945 roku. W XIX wieku Finckensteinowie zregotyzowali zamek, urządzili dwie biblioteki, salę teatralną i park krajobrazowy.

Pożar i ruina

Po wojnie zamek spaliła Armia Czerwona; źródła podają rok 1945 lub 1946. Ocalał obwód murów z basztami, bramą i mostem, z budynków mieszkalnych zostały szczątki. Fundacja „Widzieć Muzyką” planowała w 1988 roku urządzić tu ośrodek dla niewidomych dzieci, ale projekt upadł. Od 1997 roku zamek jest prywatny; w 2018 roku na licytacji komorniczej kupiła go spółka, która zapowiadała odbudowę i hotel.

Ciekawostki

• „Król Olch”: w 1995 roku Volker Schlöndorff kręcił tu sceny zdobywania twierdzy przez wojska radzieckie. Po filmie zostały drewniane ramy okien we wschodniej ścianie i odnowiony herb nad bramą.
• W wieży zegarowej (24 m) pierwsze piętro było kaplicą, a w przyziemiu znajdował się loch głęboki na około 10 m.
• Zamek opisał Zbigniew Nienacki w powieści „Pan Samochodzik i Winnetou”.

Tripto podpowiada

Ruina jest zamknięta dla zwiedzających – oglądasz ją z zewnątrz, obchodząc mury. Najlepszy widok na bramę z mostem arkadowym i wieżę zegarową jest od wschodu, a na baszty od strony jeziora. Zamek leży na zachodnim krańcu wsi Szymbark, przy drodze nr 521 z Iławy w stronę Prabut i Susza. Można też dojechać koleją do stacji Ząbrowo. Zaplanuj 30–60 minut, w deszczu teren wokół murów bywa błotnisty. Na wzgórzu przy drodze do Ząbrowa leży trudno dostępny, zarośnięty cmentarz rodowy Finckensteinów.