Kościół Przemienienia Pańskiego w Iławie

W 1940 roku iławianie zdjęli z wieży swoje XVIII-wieczne dzwony i oddali je na przetopienie dla przemysłu wojennego. Dzwony jednak przetrwały: w 1952 roku odnalazł je na hamburskim „cmentarzysku dzwonów” pastor Schäffer z Osterode am Harz, a 27 maja 2006 roku znów zabrzmiały w Iławie. Wiszą na wieży ceglanego kościoła Przemienienia Pańskiego, który mieszkańcy nazywają po prostu „czerwonym” – najstarszego zabytku miasta.

Historia: od Krzyżaków do oblatów

Gotycki kościół zbudowano w latach 1317–1325 na najwyższym punkcie wzgórza Starego Miasta. Wkomponowano go w południowo-wschodni narożnik murów obronnych – południowa i wschodnia ściana stoją na przedłużeniu murów, więc świątynia mogła pełnić funkcje obronne. W źródłach pojawia się w 1324 roku, gdy jako świadek występuje pierwszy pleban Andrzej. Parafia była pod patronatem krzyżackim, ale o kościół dbali przede wszystkim mieszczanie, skupieni m.in. w bractwie Bożego Ciała. Od 1525 roku świątynią władali ewangelicy, a po II wojnie światowej wróciła do katolików. Od 1952 roku prowadzą ją misjonarze oblaci.

Wieżę o wysokości 27 m dobudowano w 1550 roku. Wielki pożar miasta w nocy z 26 na 27 czerwca 1706 roku mocno zniszczył kościół, który na remont czekał aż do 1730 roku – pokrył go z własnej kasy hrabia Finckenstein, starosta dziedziczny Iławy. Ostatnia duża przebudowa przypadła na lata 1903–1905. W 1949 roku kościół jako pierwszy zabytek Iławy objęto ochroną konserwatorską.

Co zobaczyć

• Rokokowy ołtarz główny z 1741 roku dłuta Jana Henryka Selckego z Prabut, zbudowany na gotyckiej mensie. We wnęce stoi figura Matki Bożej Fatimskiej, pierwsza taka w archidiecezji warmińskiej, koronowana w 1999 roku.
• Ambonę z płaskorzeźbami czterech ewangelistów i neogotycką chrzcielnicę z XIX wieku.
• Neogotyckie witraże z 1899 roku z Chrystusem oraz apostołami Piotrem i Pawłem.
• Płytę nagrobną burmistrza Jakuba Mücka i jego żony Zuzanny, zmarłej w 1745 roku.
• Dzwony z 1733 roku, odlane w Gdańsku, z niemieckim napisem o tym, że „przez ogień płynęły” i z Bożą pomocą zostały odlane w Gdańsku.

Ciekawostki

Pod ołtarzem są dwie krypty. Spoczywają w nich m.in. zabalsamowane ciała Wilhelma Albrechta von Finckensteina (zm. 15 kwietnia 1752) i jego żony Jadwigi Elżbiety z domu Rippin, zmarłej dwa i pół miesiąca przed nim. W 1800 roku podziemia zamurowano i zaprzestano w nich pochówków. Przed kościołem rośnie dąb posadzony w 1871 roku dla uczczenia zwycięstwa Prus nad Francją – mimo protestów ówczesnego proboszcza.

Tripto podpowiada

To czynny kościół parafialny bez stałych godzin zwiedzania – wnętrze najłatwiej obejrzeć przed mszą lub po niej. Według strony parafii w niedziele i święta msze odprawiane są o 7:00, 8:30, 10:00, 11:30 (dla dzieci), 13:00 i 18:00, w lipcu i sierpniu także o 21:00, a w dni powszednie o 7:00 i 18:00. Adres: ul. Kościelna 1. Na kościół i otoczenie przeznacz 30–45 minut. Wieczorem budowla jest podświetlona, a obok zachowały się fragmenty murów miejskich i średniowiecznej fosy oraz neogotycka plebania z lat 1902–1903.