Zamek w Olsztynku

Na wzgórzu nad Olsztynkiem stoi krzyżacki zamek, który od XIX wieku służy szkołom. Wzniesiono go w latach 1350–1366 z polecenia komtura ostródzkiego Günthera von Hohensteina, wokół którego wyrosło miasto nazwane po niemiecku Hohenstein. W XIX wieku w zamkowych salach otwarto gimnazjum, którego uczniem był Emil von Behring, pierwszy laureat Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny. Dziś mieści się tu Zespół Szkół im. Krzysztofa Celestyna Mrongowiusza.

Historia: od burgrabiego do gimnazjum

Zamek nie był klasztorem ani siedzibą komtura, lecz siedzibą burgrabiego – zarządcy, który organizował obronę i ściągał podatki, a urzędnik komornictwa sprawował tu sądy. Gdy budowla była gotowa, gościł w niej wielki mistrz Winrich von Kniprode z całą świtą. Warownia stanęła w miejscu pruskiego grodu, na planie regularnego czworoboku: trzy boki zajmowały wysokie budynki, czwarty, od strony miasta, mur z bramą i wysoką wieżą. W 1410 roku zamek zajęli mieszczanie i oddali go Władysławowi Jagielle, a w 1414 roku został uszkodzony. Po likwidacji zakonu w Olsztynku działało starostwo, przetrwało do 1610 roku; w czasie wojen szwedzkich w zamku urządzono zbrojownię. W latach 1845–1857 w odnowionych salach działało progimnazjum, które staraniem historyka Maxa Toeppena przekształcono w pełne gimnazjum.

Co zobaczyć

• Bryłę z cegły na fundamencie z kamieni polnych – mury miały około 2 m grubości i były wypełnione gruzem.
• Dwa granitowe kamienie na szczytowej ścianie głównego budynku, które podtrzymywały prawdopodobnie gdanisko, czyli średniowieczną latrynę.
• Piwnice ze sklepieniami krzyżowo-żebrowymi wspartymi na środkowym filarze – według Toeppena zamek miał dwa poziomy piwnic, dolny zasypano w XIX wieku.
• Fragmenty gotyckich portali i okien zachowane mimo XIX-wiecznych przeróbek.
• Tablicę upamiętniającą Emila von Behringa na dziedzińcu.

Ciekawostki

Zamek był kiedyś wyższy o co najmniej jedną kondygnację, a w środku mieściły się kaplica, refektarz, łaźnia, zbrojownia, magazyny, stajnie i obory. Według miejskiego serwisu Olsztynka poziom wody był w średniowieczu tak wysoki, że pod zamek podpływały niewielkie statki z zaopatrzeniem dla załogi. W latach 1926–1945 w murach działało gimnazjum nazywane Behringschule. Po wojnie budynek był kolejno szkołą krawiecką i siedzibą jednostki wojskowej, a w listopadzie 1961 roku wybuchł pożar, który strawił główny dach. Badania archeologiczne w 2006 roku potwierdziły istnienie skrzydła południowego.

Tripto podpowiada

Zamek stoi przy ul. Zamkowej, kilka minut spacerem od rynku. To czynna szkoła, więc wnętrz nie zwiedza się – bryłę i otoczenie oglądasz z zewnątrz, a na spokojny obchód wystarczy 20–30 minut. Warto połączyć go ze spacerem wzdłuż zachowanych fragmentów murów miejskich z basztami i z wizytą w olsztyneckim skansenie Muzeum Budownictwa Ludowego.