Zamek w Bydlinie

Ruina na leśnym wzgórzu w Bydlinie przez lata dzieliła naukowców: jedni uważali ją za zamek, inni za kościół od początku do końca. Rozstrzygnęły to dopiero wykopaliska z 1989 roku, które odsłoniły fundamenty wieży bramnej i denar Ludwika Węgierskiego z około 1370 roku. Ta warownia z XIV wieku była najpierw rycerską wieżą obronną, potem kościołem, a w 1914 roku stała się okopem Legionów Polskich.

Historia: zamek, zbór i kościół

Warownię wzniesiono pod koniec XIV wieku na wysokim, skalistym wzgórzu. Jej budowę przypisuje się najczęściej rycerzowi Niemierzy z Gołczy herbu Strzała. Przez około dwieście lat pełniła funkcję obronną, a do XVI wieku miała około dwudziestu kolejnych właścicieli. W XVI wieku dobra przejęli Bonerowie, a po nich Firlejowie, którzy przebudowali mury na kościół.

Około 1570 roku Jan Firlej na krótko zamienił świątynię w zbór ariański, a w 1594 roku jego syn Mikołaj przywrócił ją katolikom pod wezwaniem Świętego Krzyża — stąd nazwa wzgórza. W 1655 roku kościół zniszczyli Szwedzi generała Müllera, maszerujący na Częstochowę. Odbudowany przez Męcińskich, pod koniec XVIII wieku został opuszczony i popadł w ruinę. W XIX wieku kamień z jego murów wykorzystano m.in. do budowy kaplicy na cmentarzu u stóp wzgórza.

Co zobaczyć

Zachowały się mury budynku na planie prostokąta o wymiarach 24 × 11 metrów, z narożnymi skarpami. Średnia grubość ścian przekracza 2 metry, a wysokość sięga około 7 metrów. W murach widać ślady zamurowanych otworów strzelniczych, a wokół — resztki fosy. Na stokach wzgórza rozpoznasz zarysy okopów strzeleckich i łącznikowych, wykutych przez legionistów jesienią 1914 roku.

Ciekawostki

W dniach 17–18 listopada 1914 roku około 1400 żołnierzy z I Brygady Legionów Piłsudskiego stoczyło tu wraz z wojskami austro-węgierskimi bitwę pod Krzywopłotami z armią rosyjską. Zginęło 46 legionistów, a Piłsudski nazwał tę bitwę „legionowymi Termopilami”. Polegli spoczywają w kwaterze na cmentarzu parafialnym u wschodniego stoku wzgórza, wśród nich Stanisław Paderewski, przyrodni brat pianisty Ignacego Jana Paderewskiego. W 2009 roku zawaliła się południowa ściana budynku mieszkalnego, a w 2012 roku przeprowadzono prace zabezpieczające.

Tripto podpowiada

Ruina leży na Szlaku Orlich Gniazd, pieszym i rowerowym, i jest dostępna bez biletu. Na wejście na wzgórze i obejście murów wystarczy około godziny. Teren jest leśny i nierówny, więc po deszczu przydadzą się buty z dobrą podeszwą. Zejdź też na cmentarz parafialny do kwatery legionistów — to najbardziej poruszający punkt wizyty w Bydlinie.