Wiatraki w Moraczewie

Trzy drewniane koźlaki na łagodnym wzgórzu przy szosie z Poznania do Gniezna wyglądają, jakby stały tu od zawsze – a w rzeczywistości każdy przyjechał z innej wsi. Wiatraki w Moraczewie to punkt etnograficzny Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy, oddalony o około 1,5 km od głównego terenu skansenu w Dziekanowicach. Najstarszy z młynów pochodzi z 1821 roku, a obok stoją jeszcze stodoła i chałupa z podcieniem.

Skąd przywędrowały młyny

Muzeum podaje dokładne pochodzenie każdego obiektu. Najstarszy koźlak przeniesiono z Sędziwojewa pod Wrześnią (1821 rok), drugi z Sołeczna, również z gminy Września (1844 rok), a najmłodszy ze Swadzimia w gminie Tarnowo Podgórne (1896 rok). Teren w rejonie Lednogóry i Moraczewa muzeum przejęło w latach 1988–1992 i ustawiło tu pięć obiektów etnograficznych, w tym trzy wiatraki. Wszystkie młyny mają konstrukcję szkieletową obitą deskami – typową dla wielkopolskich koźlaków.

Zestaw uzupełniają dwa budynki wiejskie: stodoła z Dąbrówki Kościelnej z 1801 roku – szkieletowa, ryglowa, z przejazdowym klepiskiem – oraz chałupa z Gębarzewa z 1827 roku, częściowo murowana, częściowo zrębowa, z pięciosłupowym podcieniem w szczycie. Oba budynki, podobnie jak młyny, zostały tu przeniesione i nie są rekonstrukcjami.

Wzgórze przy grodzisku

Nieprzypadkowo wiatraki stoją właśnie tutaj. W pobliżu wsi zachowały się wały grodu piastowskiego – mają dziś 6–10 metrów wysokości, a pierwotnie mogły sięgać nawet 17 metrów. Pierwszy gródek powstał na przełomie IX i X wieku, a archeolodzy odkryli tu dwa budynki halowe niespotykane gdzie indziej w Wielkopolsce. Z wałów grodziska roztacza się widok na młyny stojące na tle pól.

Na co zwrócić uwagę

Koźlak obracał się w całości na jednym masywnym słupie, by ustawić skrzydła pod wiatr – przy każdym młynie widać długi dyszel, którym młynarz przekręcał konstrukcję. Porównaj trzy wiatraki: różnią się wysokością, kształtem dachu i gankami, choć powstały w odstępie zaledwie 75 lat. Przy chałupie z Gębarzewa policz słupy podcienia – jest ich pięć, a wysunięty szczyt tworzy zadaszony ganek przed wejściem.

Tripto podpowiada

Teren jest ogrodzony i nie działa jak regularnie otwarty skansen – wiatraki ogląda się z zewnątrz, zza siatki lub z pobocza drogi. Na przystanek wystarczy 15–20 minut, a o zachodzie słońca sylwetki młynów wyglądają najlepiej. Jeśli chcesz zobaczyć wnętrze wiatraka, jedź do Wielkopolskiego Parku Etnograficznego w Dziekanowicach, gdzie stoi m.in. koźlak z Gryżyny z najstarszym datowanym elementem konstrukcyjnym w Polsce (1585). W okolicy warto też zatrzymać się przy samotnym wiatraku w Rybitwach i na Ostrowie Lednickim.