Szlak Stylu Zakopiańskiego

Szlak Stylu Zakopiańskiego to miejska trasa po 41 zabytkowych budynkach Zakopanego, wzniesionych w stylu, który Stanisław Witkiewicz stworzył na przełomie XIX i XX wieku z myślą o polskiej architekturze narodowej. Otwarto go w lipcu 2014 roku z inicjatywy Muzeum Tatrzańskiego, a obiekty opisał i zinwentaryzował Zbigniew Moździerz. Każdy budynek na trasie ma tabliczkę z logo szlaku i kodem QR, który prowadzi do opisu.

Historia: styl, który miał być narodowy

W drugiej połowie XIX wieku w Zakopanem zaczęły powstawać wille w stylu szwajcarskim i tyrolskim. Witkiewicz uznał, że Podhale trzeba chronić przed obcą architekturą, i postanowił wyprowadzić nowy styl z miejscowej sztuki budowlanej górali. Pierwszą realizacją była willa Koliba przy ul. Kościeliskiej, zbudowana w latach 1892–1893 przez miejscowych cieśli dla ziemianina i kolekcjonera Zygmunta Gnatowskiego. Historia stylu zakopiańskiego trwała zaledwie około dwudziestu lat, ale jego echa dotarły do Wisły, Nałęczowa, Krakowa, Warszawy, Lwowa i Kazimierza Dolnego, a nawet na Litwę, gdzie według projektu Witkiewicza powstał dworzec kolei wąskotorowej w Syłgudyszkach.

Co zobaczyć

Na trasie są zarówno drewniane wille, jak i budowle murowane:

• willa Koliba – dziś Muzeum Stylu Zakopiańskiego, oddział Muzeum Tatrzańskiego; wnętrza zaaranżował Władysław Hasior,
• willa Pod Jedlami – uważana za najpiękniejszą z witkiewiczowskich willi,
• willa Konstantynówka i willa Jutrzenka,
• kaplica Najświętszego Serca Jezusa w Jaszczurówce, zaprojektowana przez Witkiewicza,
• gmach Muzeum Tatrzańskiego – murowany, wzniesiony według ostatniego projektu artysty z 1913 roku,
• Księżówka przy drodze do Kuźnic.

Ciekawostki

Koliba miała burzliwe dzieje. W 1901 roku Gnatowski dobudował duże zachodnie skrzydło, zmieniając bryłę projektu. Po jego śmierci willa kilkakrotnie zmieniała właścicieli, w czasie okupacji mieściła siedzibę Hitlerjugend, a po wojnie dom wczasowy i do 1981 roku dom dziecka. Muzeum otwarto tu w grudniu 1993 roku, niemal sto lat po budowie. Pięć pomieszczeń w najstarszej części urządzono zgodnie z pierwotną funkcją, a do „izby góralskiej" wróciła etnograficzna kolekcja Gnatowskiego.

Tripto podpowiada

Obiekty są rozrzucone po całym mieście, więc trasę najlepiej podzielić na kilka spacerów: wokół ul. Kościeliskiej (Koliba), centrum z gmachem Muzeum Tatrzańskiego oraz wschodnie krańce z Jaszczurówką. Większość willi to prywatne domy i pensjonaty, które ogląda się z zewnątrz. Do wnętrz wejdziesz m.in. w Kolibie przy ul. Kościeliskiej 18: według strony Muzeum Tatrzańskiego bilet normalny kosztuje 20 zł, ulgowy 10 zł, w czwartki wstęp jest bezpłatny, a we wtorki muzeum jest zamknięte. Dawna strona szlaku nie działa, więc QR-kody na tabliczkach mogą nie prowadzić do opisów; lepiej mieć ze sobą mapę lub przewodnik.