Willa Koliba w Zakopanem

Ziemianin Zygmunt Gnatowski chciał postawić w Zakopanem zwykłą góralską chałupę i trzymać w niej swoje zbiory etnograficzne. Stanisław Witkiewicz przekonał go do czegoś nowego. Tak w latach 1892–1893 powstała Willa Koliba, pierwszy dom w stylu zakopiańskim, którym Witkiewicz chciał stworzyć polską architekturę narodową na bazie budownictwa Podhala. Dziś mieści się tu Muzeum Stylu Zakopiańskiego, jedyne w Polsce miejsce pokazujące historię tego stylu.

Historia: od szałasu do muzeum

Nazwa pochodzi od góralskiego słowa koleba, oznaczającego pasterski szałas. Szkice powstały w 1891 roku, a willę przy ul. Kościeliskiej zbudowali miejscowi cieśle pod nadzorem Witkiewicza. We wschodnim skrzydle urządzono izbę góralską na zbiory Gnatowskiego, a w zachodnim, piętrowym – salon i sypialnie. W 1901 roku właściciel rozbudował skrzydło zachodnie, co zmieniło bryłę domu. Gnatowski zmarł bezpotomnie w 1906 roku. Willę sprzedano, a jego kolekcja etnograficzna trafiła zgodnie z testamentem do Muzeum Tatrzańskiego.

W 1935 roku dom kupiło kolejowe wojskowe przysposobienie i urządziło w nim pensjonat. Usunięto wtedy większość oryginalnych pieców, wymieniono podłogi i dodano wystrój art déco. W czasie okupacji mieściła się tu Hitlerjugend, po wojnie dom wczasowy, a do grudnia 1981 roku dom dziecka. Remont zlecony przez Muzeum Tatrzańskie zaczął się w latach 80., a muzeum otwarto 4 grudnia 1993 roku. Wnętrza zaaranżował Władysław Hasior. Willa jest w rejestrze zabytków od 1983 roku.

Co zobaczyć

• Parter – jadalnia, salon i sypialnia urządzone zgodnie z ich pierwotnym przeznaczeniem.
• Piętro – pokój Gnatowskiego i pokój służącego.
• Izba góralska z kolekcją etnograficzną Gnatowskiego.
• Meble i sprzęty zaprojektowane przez Witkiewicza, jego ucznia Wojciecha Brzegę i Stanisława Barabasza.
• Meble Františka Neužila w pokoju służącego, pokazane dla porównania.

Ciekawostki

Termin „styl zakopiański” ukuł nie Witkiewicz, lecz František Neužil, a Witkiewicz go krytykował. Styl przetrwał zaledwie około dwudziestu lat, mimo że ukształtował wygląd Zakopanego na dekady. Witkiewicz zaprojektował później m.in. willę Pod Jedlami, kaplicę Najświętszego Serca Pana Jezusa w Jaszczurówce i gmach główny Muzeum Tatrzańskiego.

Tripto podpowiada

Willa stoi przy ul. Kościeliskiej 18, najstarszej ulicy Zakopanego, gdzie na każdym kroku widać dawne domy i góralskie chałupy. Według strony Muzeum Tatrzańskiego bilet normalny kosztuje 20 zł, ulgowy 10 zł, zwiedzanie z przewodnikiem 40 zł, a audioprzewodnik 5 zł. W czwartki wstęp jest bezpłatny. Muzeum jest czynne w poniedziałki, środy, czwartki i niedziele w godzinach 9:00–17:00, w piątki i soboty 11:00–19:00, a we wtorki jest zamknięte. Przed wizytą sprawdź aktualne informacje na stronie muzeum. Zwiedzanie zajmuje około 45 minut. Po wyjściu przejdź Kościeliską i zobacz, jak pomysły z Koliby przyjęły się w sąsiednich domach.