Skansen Zagroda Młynarska w Uniejowie

W jednym wiatraku w Uniejowie można przenocować pod wałem skrzydłowym i kołem palecznym, w drugim – zobaczyć, jak mielono mąkę w latach 30. XX wieku. Zagroda Młynarska to niewielki skansen przy ul. Arcybiskupa Jakuba Świnki, kilka minut od term i zamku, zbudowany przez gminę w latach 2010–2012 z oryginalnych drewnianych budynków przeniesionych z regionu łódzkiego.

Dwa koźlaki z gminy Świnice Warckie

Oba wiatraki to koźlaki – najstarszy typ wiatraka na ziemiach polskich, w którym cały budynek obraca się na potężnym słupie, by ustawić skrzydła pod wiatr. Pierwszy pochodzi z Chorzepina. Katalog zabytków przemysłowych podaje datę 1644 wyrytą rzekomo na belce nad wejściem, ale konserwatorzy jej nie odnaleźli, a w ewidencji wojewódzkiej wiatrak figuruje jako XIX-wieczny. Z najstarszej fazy przetrwały zapewne tylko kluczowe belki kozła i ruchomej części budynku. Dziś to wiatrak noclegowy: wnętrza nie podzielono na pokoje, a na piętrze nadal widać wał skrzydłowy z kołem palecznym i hamulcem.

Drugi koźlak, ze Zbylczyc, zbudowano według katalogu około 1870 roku. W 2000 roku właściciele chcieli go rozebrać, więc wiatrak kupił i rozmontował architekt Filip Tomaszewski, późniejszy projektant i kustosz Zagrody. Przy translokacji zachowano ok. 60% oryginalnej substancji, a brakujące urządzenia – kamienie młyńskie, odsiewacz, koło paleczne – sprowadzono z innych likwidowanych młynów. Wyposażenie dobrano tak, by odpowiadało latom 30. XX wieku, gdy wiatraki modernizowano, żeby nadążyć za młynami motorowymi.

Co jeszcze stoi w zagrodzie

Na terenie skansenu są też dwór z Nagórek i chałupa ze Skotnik koło Zgierza, w której działa karczma z niskim, charakterystycznym wejściem. Uzupełniają je kopia stodoły z Besiekier i kopia murowanego budynku inwentarskiego z Uniejowa. W zagrodzie mieszkają zwierzęta gospodarskie, a przy wiatraku ze Zbylczyc prowadzono warsztaty dla dzieci i dorosłych, m.in. „Abecadło o chlebie”.

Ciekawostki

• Wiatrak ze Zbylczyc jest sprawny i da się go ustawić do wiatru, ale utrzymanie go w ruchu okazało się trudne – zawód młynarza-wiatracznika praktycznie zanikł.
• Wiatrak z Chorzepina ma zrekonstruowane skrzydła, które wciąż mogą się obracać, choć sam budynek nie obraca się już do wiatru, bo podłączono do niego wodę i ogrzewanie.
• W gminie Uniejów nie działa dziś żaden młyn, a z kilku dawnych przetrwały tylko cztery obiekty młyńskie – dwa z nich to właśnie przeniesione koźlaki.

Tripto podpowiada

Na obejrzenie zagrody wystarczy 30–60 minut, a najlepiej połączyć ją z wizytą w termach i spacerem do zamku. Wiatrak muzealny udostępniany jest głównie grupom zorganizowanym, więc jeśli zależy ci na wejściu do środka i pokazie mielenia, zapytaj o termin wcześniej. Aktualne godziny otwarcia karczmy i ceny noclegów w wiatraku sprawdź bezpośrednio u gospodarza obiektu – nie znaleźliśmy ich w aktualnym oficjalnym źródle.