Zamek w Kole

Na sztucznym wzniesieniu w zakolu Warty, tuż za Kołem, stoją ceglane ruiny królewskiego zamku z czasów Kazimierza Wielkiego. Od 2026 roku na szczycie zachowanej baszty działa taras widokowy, a wstęp na niego jest bezpłatny. Z góry widać dolinę Warty i okolice miasta, którym przez blisko dwa stulecia zarządzano z tej warowni.

Historia: rezydencja królów i starostów

Zamek wzniesiono z polecenia Kazimierza Wielkiego po 1365 roku, by strzegł drogi z Wielkopolski w stronę Łęczycy przez dolinę Warty. Długo spierano się, kto był jego fundatorem, aż w 2019 roku archeolodzy znaleźli w fundamencie wieży mieszkalnej srebrny kwartnik bity w Krakowie w latach 60. XIV wieku. Do budowy tej wieży użyto ciosów piaskowca z rozbiórki starszej, romańskiej budowli.

Najstarsza wzmianka o zamku pochodzi z 1383 roku: starosta Krystyn z Kozichgłów wyruszył stąd, by plądrować dobra arcybiskupa. Na zamku wielokrotnie przebywał Władysław Jagiełło, a w Kole zbierały się zjazdy szlachty wielkopolskiej. Boże Narodzenie 1475 roku spędził tu Kazimierz Jagiellończyk z żoną Elżbietą Rakuszanką. W tym czasie zawitał na zamek orszak wracający z Bawarii z wesela królewny Jadwigi Jagiellonki, który przywlókł ze sobą zarazę. W latach 1476–1481 w zamku mieszkała księżna Anna sochaczewska, a w 1513 roku gościł tu Zygmunt Stary.

Starostą kolskim był m.in. Jan z Garbowa, syn Zawiszy Czarnego, który zginął w bitwie pod Chojnicami w 1454 roku. W 1577 roku starostowie przenieśli się do Kościelca i zamek zaczął popadać w ruinę. Na planie Erika Dahlbergha z 1655 roku opisano go już jako „castellum destructum”, a w XVIII wieku bernardyni rozbierali mury, by zdobyć materiał na odbudowę swojego kościoła.

Co zobaczyć

• Basztę narożną: na dole kwadratową (ok. 8 × 8 m), wyżej przechodzącą w cylinder. Zachowała się do wysokości około 17 metrów. Wejście prowadziło z muru obwodowego klatką schodową ukrytą w grubości ściany, wysoko nad ziemią, co miało utrudnić zdobycie tej „wieży ostatniej obrony”.
• Mury obwodowe na planie prostokąta około 50 × 30 m, miejscami wysokie na 10 metrów, z rombowym wzorem z ciemniejszych cegieł.
• Fundamenty i piwnice donżonu, najstarszej części zamku.
• Taras widokowy na szczycie baszty, oddany do użytku w 2026 roku.

Tripto podpowiada

Taras jest dostępny od 1 maja do 30 września, codziennie w godz. 11:00–20:00, a wstęp jest bezpłatny. Po zmroku ruiny są podświetlone, więc warto zostać do wieczora. Na obejście murów i wejście na basztę wystarczy 30–60 minut. Wzgórze zamkowe włączono w system wałów przeciwpowodziowych nad Wartą, a dojście prowadzi gruntowymi ścieżkami wśród łąk. W pobliżu zamku od 2005 roku odbywa się festiwal Koło Bluesa.