Zamek Uniejów

Arcybiskupi gnieźnieńscy trzymali w Uniejowie skarbiec i archiwum swojej katedry, a dziś w tych samych murach śpią goście hotelu, ogrzewani wodą geotermalną spod miasta. Zamek nad Wartą zbudowany w latach 1360–1365 to rzadki przypadek budowli, w której gotyk, renesans, barok i romantyczna przebudowa XIX wieku nałożyły się na siebie warstwa po warstwie.

Historia: od biskupiej warowni do hotelu

Murowany zamek wzniesiono z inicjatywy arcybiskupa Jarosława Bogorii Skotnickiego, bliskiego współpracownika Kazimierza Wielkiego, w miejscu drewnianej fortalicji zniszczonej przez Krzyżaków w 1331 roku. Powstał czworobok z cylindryczną wieżą, który strzegł przeprawy przez Wartę i był ośrodkiem zarządu dóbr arcybiskupich. Przechowywano tu księgozbiór, archiwum i skarbiec katedry gnieźnieńskiej, a w 1376 roku obradował synod z udziałem nuncjusza papieskiego. Badacze z Uniwersytetu Łódzkiego przypominają też epizod z 1381 roku, gdy zamek na krótko zajął i złupił Bernard z Garbowa.

Po pożarze w 1525 roku starosta Stanisław z Gomolina przebudował warownię na renesansową rezydencję, ukończoną w 1534 roku. W pierwszej połowie XVII wieku zamek stracił funkcję obronną i zyskał wczesnobarokową formę — z tego czasu pochodzi portal wjazdowy z herbami arcybiskupów Jana Wężyka i Macieja Łubieńskiego. W 1704 roku spustoszyły go wojska saskie, a po pożarze miasta w 1736 roku dachy odbudował biskup Krzysztof Antoni Szembek.

W 1836 roku car nadał zamek generałowi Karlowi Tollowi za udział w tłumieniu powstania listopadowego. Generał nigdy tu nie zamieszkał, ale jego syn Aleksander w 1848 roku przebudował rezydencję w duchu romantycznym, a w latach 1860–1870 założył przy niej park krajobrazowy. Tollowie władali Uniejowem do 1918 roku. Po zniszczeniach II wojny światowej zamek odrestaurowano w latach 1956–1967 i urządzono w nim archiwum.

Co zobaczyć

Z gotyckiego zamku najlepiej zachowała się okrągła wieża obronna — według gminnego przewodnika jedyny element, który utrzymał pierwotny charakter. Przy wjeździe obejrzyj barokowy portal z herbami dwóch arcybiskupów, a na dziedzińcu ślady kolejnych przebudów. Podczas rewitalizacji w 2012 roku odtworzono suchą fosę, a wnętrza ogrzewa woda geotermalna.

Wokół rozciąga się zabytkowy park zamkowy w stylu angielskim o powierzchni ponad 30 ha, z łęgami nad Wartą i ścieżką edukacyjną. W parku stoi pomnik Uniejki, uniejowskiej Białej Damy z legendy, która miała podstępem wyprowadzić zbójców szukających zamkowego skarbu na bagna.

Zamek dziś

Zamek działa jako obiekt hotelowo-konferencyjny z restauracją. Według zarządcy ma 6 apartamentów — trzy urządzone w stylu średniowiecznym i trzy w eklektycznym — oraz 15 pokoi. Zamek i jego dziedziniec bywają też sceną koncertów (gmina promowała letni cykl „Muzyka w Murach Zamku”), turniejów rycerskich i pokazów dawnego tańca.

Tripto podpowiada

Zaplanuj zamek razem z resztą Uniejowa: z rynku przez Wartę prowadzi kładka dla pieszych, a tuż obok zamku działają Termy Uniejów, korzystające z wody o temperaturze 68°C z głębokości około 2000 m. Uniejów ma status uzdrowiska od 2012 roku. Na zamek z parkiem przeznacz około godziny, a jeśli chcesz wejść do wnętrz lub na wieżę, wcześniej zapytaj w recepcji o aktualne zasady zwiedzania.

W okolicy warto zobaczyć gotycką kolegiatę z XIV wieku po drugiej stronie rzeki oraz „Cerkiewkę” — neobizantyjską kaplicę grobową Tollów z 1885 roku w lesie przy drodze do Dąbia. W pobliskim Spycimierzu na Boże Ciało układa się kwietne dywany, wpisane w 2021 roku na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO.