Rynek w Lanckoronie

Rynek w Lanckoronie opada tak stromo, że uchodzi za najbardziej pochyły na Szlaku Bursztynowym – spadek sięga ok. 9,5%. Otaczają go drewniane domy kryte gontem, z głębokimi podcieniami i małymi oknami, zbudowane po wielkim pożarze w latach 60. XIX wieku. Lanckorona przez 568 lat była miastem – prawa miejskie otrzymała w 1366 roku, a utraciła w 1934 – i właśnie ten mieszczański układ, w zabudowie wiejskiej skali, jest dziś jej największym atutem.

Historia: królewskie miasto u stóp zamku

Miasto założył Kazimierz Wielki, który chętnie polował w tutejszych lasach i miał stąd blisko na Wawel (ok. 30 km). Ostateczna lokacja na prawie magdeburskim nastąpiła 31 marca 1366 roku; przywilej ustanowił cotygodniowe targi czwartkowe. Nad miastem wznosił się królewski zamek, którego ruiny do dziś kryją się na szczycie Lanckorońskiej Góry. W 1537 roku Zygmunt Stary nadał miastu prawo do dwóch jarmarków, a podczas konfederacji barskiej zamek był punktem oparcia konfederatów – 21 maja 1771 roku pod Lanckoroną wojska Suworowa pobiły ich oddziały.

Przełomem w dziejach rynku był wielki pożar: źródła datują go na 1868 lub 1869 rok. Według przekazów zaczął się od podpalenia plebańskiej stodoły – z zemsty za mianowanie proboszczem przyjezdnego księdza – i strawił 79 domów wokół rynku. Odbudowa nadała placowi obecny, drewniany charakter. Na początku XX wieku Lanckorona była modnym letniskiem odwiedzanym przez gości z całej Polski.

Co zobaczyć

• Drewniane domy przy Rynku – osiem z nich wpisano do rejestru zabytków (obecne numery 17, 23, 27, 35, 41, 45, 57 i 61). Pochodzą z XIX wieku, z wyjątkiem domu nr 17 z 1. połowy XX wieku.
• Podcienia – dawniej kupcy wystawiali pod nimi towary, a wystające okapy dachów do dziś chronią przed deszczem i słońcem.
• Muzeum Regionalne im. Antoniego Krajewskiego – w bielonym co roku, gontowym domu, który ocalał z pożaru. Pokazuje przedmioty codziennego użytku, rękodzieło, znaleziska z ruin zamku, makietę rynku sprzed pożaru i ekspozycję o konfederacji barskiej. Muzeum założono w 1967 roku z inicjatywy Towarzystwa Przyjaciół Lanckorony.
• Ruiny zamku na Lanckorońskiej Górze, za kościołem św. Jana Chrzciciela.

Ciekawostki

Lanckorona nazywana jest Miastem Aniołów, a jej charakter współtworzą artyści, którzy upodobali sobie miasteczko. Herb z wieńcem laurowym zwieńczonym koroną i napisem Sigillum regiae civitatis Landskoronensis nadał miastu w 1797 roku cesarz Franciszek II. Na pograniczu gmin Lanckorona i Budzów zachowała się mogiła, w której prawdopodobnie pochowano ok. 300 konfederatów poległych w 1771 roku.

Tripto podpowiada

Rynek zwiedza się bez biletu; na spacer, muzeum i podejście na ruiny zamku zarezerwuj 2–3 godziny. Muzeum zimą udostępniane jest głównie grupom po wcześniejszym telefonie, więc poza sezonem sprawdź jego godziny przed wizytą. Zacznij od muzeum: makieta rynku sprzed pożaru pozwala potem na placu porównać dawny i obecny układ zabudowy.