Ruiny zamku w Lanckoronie

Na zalesionym szczycie Lanckorońskiej Góry w 1771 roku konfederaci barscy zatrzymali samego Aleksandra Suworowa — rosyjski korpus poniósł tu ciężkie straty i musiał się wycofać. Z warowni Kazimierza Wielkiego zostały dziś fundamenty wież i fragmenty muru, ale od 2023 roku ruiny są zabezpieczane, a do bramy znów prowadzi most odtworzony według rysunków z końca XVIII wieku.

Historia: zamek na granicy

Badania archeologiczne wykazały, że już we wczesnym średniowieczu stał tu drewniano-ziemny gródek. Murowany zamek wzniesiono na polecenie Kazimierza Wielkiego po 1360 roku, by strzegł drogi do Krakowa i granicy z Księstwem Oświęcimskim, która biegła wówczas u stóp góry. Pierwsza wzmianka pochodzi z 1366 roku, gdy wymieniono burgrabiego Orzeszkę — w tym samym roku Lanckorona otrzymała prawa miejskie. W testamencie z 1370 roku król przekazał zamek Zbigniewowi z Brzezia, którego syn zaczął się nazywać Lanckorońskim.

Zamek był siedzibą starostów i często zmieniał właścicieli. Pod koniec XVI wieku trafił do Mikołaja Zebrzydowskiego, który przygotowywał tu rokosz przeciwko Zygmuntowi III Wazie z 1606 roku. W 1655 roku komendant Jakub Wilkoński oddał zamek Szwedom bez walki. Zebrzydowscy władali nim do XVIII wieku, a potem Czartoryscy i Wielopolscy.

Twierdza konfederatów barskich

Najsłynniejszy rozdział zaczął się w 1768 roku, gdy zamek zajęli konfederaci barscy. W listopadzie 1769 roku Kazimierz Pułaski wygrał w jego rejonie potyczkę z Rosjanami. Francuski inżynier, pułkownik de la Serre, otoczył wzgórze fortyfikacjami bastionowymi, a 20 lutego 1771 roku szturm korpusu Suworowa zakończył się porażką. W bitwie pod Lanckoroną 21 maja 1771 roku konfederaci przegrali w polu, lecz zamku nie oddali — skapitulował dopiero w 1772 roku.

Po rozbiorach austriackie władze Galicji urządziły w zamku więzienie, a po przeniesieniu go do Wadowic warownię wysadzono. W 1880 roku stała jeszcze ściana południowa i część wieży wschodniej, ale rozbiórka z 1884 roku dokończyła dzieła zniszczenia.

Co zobaczyć

Na szczycie zachowały się fundamenty wież i fragmenty muru tarczowego. Prace ruszyły latem 2023 roku, a dwa pierwsze etapy zakończono w marcu 2024 roku kosztem 6,4 mln zł. Zabezpieczono mury z czasów Kazimierza Wielkiego i starosty Zebrzydowskiego, zakonserwowano wieże i odtworzono most prowadzący do bramy. Podczas usuwania ziemi odsłonięto całą część mieszkalną zamku, tynki z malowaną dekoracją i sklepienia piwnic.

Gmina przyjęła zasadę „trwałej ruiny”, czyli zabezpieczenia zabytku przy minimalnej rekonstrukcji. W planach jest odnowienie portalu bramnego oraz podwyższenie wieży ze schodami i tarasem na dachu, ale kolejne etapy zależą od zdobycia dalszych funduszy.

Tripto podpowiada

Na ruiny dojdziesz pieszo z rynku w Lanckoronie — zostaw samochód w miasteczku i przejdź się leśną ścieżką na szczyt. Koło zamku biegną dwa szlaki: niebieski z Brzeźnicy do Kacwina i żółty z Myślenic do Chełmu Wschodniego. Na samą górę z ruinami zarezerwuj około godziny, a na całą wizytę z rynkiem i drewnianą zabudową miasteczka — pół dnia.

Po deszczu ścieżka bywa śliska, więc przydadzą się wygodne buty. Sprawdź przed wyjazdem komunikaty gminy, bo przy kolejnych etapach prac część terenu może być wyłączona ze zwiedzania. Lanckoronę łatwo połączyć z pobliską Kalwarią Zebrzydowską — kolejną fundacją rodu, który przez dwa stulecia władał zamkiem.