Pojezierze Palowickie

Kilkanaście leśnych stawów między Żorami, Szczejkowicami i Palowicami nie powstało z woli natury, lecz przemysłu. W XIX wieku wydobywano tu odkrywkowo rudę darniową dla huty żelaza „Waleska", a zagłębienia po wyrobiskach wypełniła woda. Dziś Pojezierze Palowickie leży w Parku Krajobrazowym „Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich" i jest jednym z najciekawszych terenów spacerowych powiatu rybnickiego.

Ślady hutnictwa

Tradycja przemysłowa sięga tu połowy XVIII wieku, gdy w nieistniejącym dziś przysiółku Łanuch działała kuźnica, w której z rudy darniowej wytapiano żelazo sztabowe. W XIX wieku powstała huta „Waleska", nazwana na cześć Waleski von Tiele-Winckler, córki właściciela Franza von Wincklera; jej dwa wielkie piece opalano węglem drzewnym. Z zakładu przetrwała tylko wieża gichtowa — ceglana budowla o wysokości 15 m z pierwszej połowy XIX wieku (źródła podają 1830 lub 1835 rok). Wsad, czyli rudę z węglem drzewnym i topnikami, wciągano w niej ręcznym dźwigiem i przenoszono do gardzieli pieców.

Wieża dziś

Wieża stoi w lesie nad stawem Garbocz, przy dawnej drodze z Palowic do Żor. W 1966 roku wpisano ją do rejestru zabytków, a w 1974 roku przykryto dachem i zamurowano otwory. Planowano urządzić w niej schronisko, ale budynek, należący dziś do Lasów Państwowych (Nadleśnictwo Kobiór), pozostaje nieużytkowany.

Stawy i przyroda

Największe zbiorniki to Garbocz, Łanuch (zwany też Gichtą), Jesionka i Stawy Łańcuchowe; leżą w dolinie rzeczki Jesionki, prawego dopływu Rudy. Na wodzie rosną grzybień biały, grążel żółty, orzech wodny i czermień błotna. Można tu spotkać łabędzie nieme, kokoszki, błotniaki stawowe, czaple białe i zimorodki, a teren odwiedzają też bieliki i bociany czarne. Charakterystycznym widokiem są dwa domki na palach stojące na wodzie.

Ciekawostki

• W lasach zachowały się okopy Armii Czerwonej z bitwy żorskiej w 1945 roku.
• Przez pojezierze biegnie Stara Droga, dawny trakt handlowy z Palowic do Żor, wzdłuż którego rosną pomnikowe dęby; od ok. 1850 roku stoi przy niej krzyż na Wytrzęsowie.
• Na terenie pojezierza bije źródełko wody pitnej.

Tripto podpowiada

Najwygodniej poznasz teren, idąc niebieskim Szlakiem Początków Hutnictwa (Rybnik–Żory) albo ścieżką edukacyjną ze Szczejkowic do ruin huty „Waleska"; rowerzyści mogą skorzystać z czerwonego szlaku Palowice–Żory. Na spacer wokół kilku stawów i do wieży gichtowej zarezerwuj 2–3 godziny. Przy okazji zajrzyj do Palowic, gdzie stoi drewniany kościół Trójcy Przenajświętszej z XVII wieku.