Pałac Baranowice w Żorach

Jeszcze kilkanaście lat temu przez dziurawy dach pałacu w Baranowicach lała się woda, a ściany chłonęły wilgoć. Dziś odnowiona rezydencja na skraju parku z wiekowymi dębami jest domem kultury, galerią i miejscem warsztatów – a jej historia prowadzi od XVII-wiecznego „zamku” Trachów przez ród Durantów po szkołę, która musiała się stąd wyprowadzić, bo zawalił się sufit.

Historia: od Trachów do Durantów

Najstarsza część pałacu to trzy pomieszczenia z krzyżowymi sklepieniami – pozostałość murowanego dworu, który w XVII wieku wznieśli tu Trachowie, właściciele dóbr od 1556 roku. Na początku XIX wieku majątek przeszedł w ręce rodu von Durant de Sénégas, który władał Baranowicami nieprzerwanie przez ponad sto lat. Emil von Durant, starosta rybnicki, rozbudował siedzibę w klasycystyczny pałac z dwoma parterowymi skrzydłami i założył rozległy park w stylu angielskim. W 1914 roku majątek kupiła spółka Georg von Giesche's Erben, a pałac służył jako ośrodek wypoczynkowy pracowników kopalni w Nikiszowcu.

Baronowa, która kolekcjonowała van Gogha

Najciekawszą postacią związaną z pałacem jest Elsa von Durant, nazywana „ostatnią baronową”, która spędziła tu dzieciństwo i młodość. Kolekcjonowała sztukę – w jej zbiorach były prace van Gogha, Cézanne'a i Gauguina – i sama tworzyła: znanych jest około 130 jej obrazów, rysunków i grafik. Jej życie naznaczyły dwie wojny, rozwód i śmierć córki; ostatnie lata spędziła samotnie w prymitywnej drewnianej chacie, a w liście z 1954 roku pisała o biedzie, jakiej nigdy nie uważała za możliwą.

Upadek i powrót

Od 1951 roku w pałacu działała szkoła podstawowa. W latach 80. budynek niszczał; podczas remontu sali gimnastycznej w 1984/85 roku zawalił się strop, a w 1986/87 eksperci uznali obiekt za nienadający się na szkołę. Prywatny właściciel nie przeprowadził remontu, więc w 2007 roku miasto Żory postanowiło odzyskać pałac i park. Kompleksową renowację prowadzono w latach 2019–2023; wartość projektu współfinansowanego z funduszy UE wyniosła ponad 36 mln zł.

Tripto podpowiada

Pałac (ul. Zamkowa 97) prowadzi Miejski Ośrodek Kultury w Żorach. W pałacu działa kawiarnia z restauracją, jest wystawa stała o historii budynku i wystawy czasowe, a w salach odbywają się koncerty, warsztaty i zajęcia edukacji regionalnej. Park z pomnikowymi dębami, oświetlonymi ławkami i alejkami jest dostępny na spacery. Na pałac i park zarezerwuj 1–1,5 godziny, a aktualny program wydarzeń sprawdź na stronie pałacu.