Pałac w Mordach

W tym pałacu w 1930 roku zmarł Jerzy Hutten-Czapski, ojciec malarza Józefa Czapskiego i pisarki Marii Czapskiej, a w jego salonach bywali krewni i przyjaciele właścicieli, wśród nich arcybiskup Edward von der Ropp i ks. Władysław Korniłowicz. Dziś klasycystyczna rezydencja w Mordach koło Siedlec stoi pusta i zniszczona, ale zachowała coś rzadkiego: barokową bramę w formie wieży z arkadowym przejazdem, której nie tknęła żadna przebudowa.

Historia: od dworu obronnego do restytucji

Pałac stoi prawdopodobnie w miejscu dworu obronnego z początku XVII wieku, po którym zostały ślady fortyfikacji. Murowaną, barokową rezydencję wzniesiono w pierwszej połowie XVIII wieku dla Ciecierskich, właścicieli Mordów od 1571 roku; część opracowań podaje rok 1717. Brama wjazdowa mogła powstać około 1750 roku. Już w XVIII wieku pałac otrzymał klasycystyczny charakter.

Po 1838 roku nowi właściciele, Zembrzuscy, gruntownie go przebudowali: z ich czasów pochodzą portyk, fronton i boczne skrzydła, podwyższone w drugiej połowie XIX wieku, o neorenesansowym charakterze. W 1912 roku majątek kupił Konstanty Przewłocki dla syna Henryka, późniejszego prezesa Związku Ziemian w powiecie siedleckim. Pod koniec II wojny światowej w pałacu kwaterowała formująca się 8 Dywizja Piechoty Wojska Polskiego.

Po wojnie majątek upaństwowiono, a Henryk Przewłocki zmarł w sowieckim łagrze w Borowiczach. W pałacu działały żłobek i przedszkole, potem szkoła rolnicza z internatem, a od 1978 roku obiekt należał do uczelni w Siedlcach, późniejszej Akademii Podlaskiej. Remont z końca lat 80. przerwano i budynek popadł w ruinę. Rodzina Przewłockich odzyskała zespół pałacowo-parkowy w 2018 roku.

Na co zwrócić uwagę

• Barokową bramę-wieżę z arkadowym przejazdem, najcenniejszy i najlepiej zachowany element założenia.
• Fasadę frontową z trzyosiowym ryzalitem, czterokolumnowym portykiem i trójkątnym frontonem z herbem Doliwa Zembrzuskich.
• Kute balkony, z których najciekawszy, na elewacji południowej, nawiązuje do neogotyku.
• Park z XVIII wieku o powierzchni ok. 6 ha ze stawem, gdzie obok lip, jesionów, klonów, wiązów i grabów rosną kasztanowiec żółty, choina kanadyjska i tulipanowiec amerykański.

Tripto podpowiada

Pałac nie jest udostępniony zwiedzającym i jest w bardzo złym stanie, więc oglądaj go z zewnątrz i nie wchodź do budynku. Zespół stoi przy ul. Narutowicza w Mordach; na obejrzenie bramy i fasady wystarczy kwadrans. Właściciele zapowiadali rewitalizację i otwarcie pałacu dla mieszkańców i turystów, dlatego przed przyjazdem warto sprawdzić, czy park lub dziedziniec są dostępne.