Zabytki
Osiedle Zandka w Zabrzu
O miejscu
Przy ulicach Krakusa i Stalmacha, na Małym Zabrzu, zachowała się jedna z ciekawszych kolonii robotniczych Górnego Śląska. Zandkę — bo tak brzmi potoczna nazwa zespołu, zwanego też Kolonią Piaskową (niem. Sandkolonie) — wzniesiono w latach 1903–1922 dla pracowników huty Donnersmarcka, z niezwykłą na owe czasy dbałością o formę.
Architektura z charakterem
Osiedle liczy około 40 budynków. Każdy ma podobny rzut, ale odmienną bryłę: ryzality, wykusze, czasem wieżyczki i dachy z lukarnami. Elewacje z czerwonej cegły miejscami uzupełnia drewniana konstrukcja szkieletowa. Trójkondygnacyjne domy mieściły po około 12 mieszkań — kuchnię i dwa pokoje, ze wspólnymi toaletami na półpiętrach.
Kolonia z pełnym zapleczem
Domy wkomponowano w zaplanowaną zieleń z okazałymi platanami, wzorowaną na osiedlach willowych. Dla mieszkańców działały tu szkoła, przedszkole, kasyno, hala sportowa i pływalnia, a nawet dom starców; najpiękniejszą willę zbudowano dla dyrektora huty. W pobliżu stoi stalowy dom z 1927 roku, uznawany za unikat w skali Europy.
Jak zwiedzać
Zandka to nadal miejsce zamieszkane — spaceruj z szacunkiem dla mieszkańców. Wizytę warto połączyć z pobliską Sztolnią Królowej Luizy, pozostałością po zabrzańskim górnictwie.
50.3088, 18.7893
Co warto zobaczyć
- Kolonia robotnicza z lat 1903–1922 dla pracowników huty Donnersmarcka
- Około 40 ceglanych domów o zbliżonym rzucie, lecz różnej bryle
- Ryzality, wykusze, wieżyczki, lukarny i drewniane konstrukcje szkieletowe
- Zaplanowana zieleń z platanami; dawne zaplecze: szkoła, kasyno, pływalnia
- W pobliżu stalowy dom z 1927 r. — unikat w skali Europy
Atrakcje w pobliżu
Śląskie
Cmentarz żydowski w Zabrzu
Śląskie
0.4 km
Zabytkowy kirkut w Zabrzu z 1871 roku: ponad 700 nagrobków, grobowiec Maxa Böhma, stare drzewa i ślady historii żydowskiej społeczności Górnego Śląska.
ŚląskieUkryta perełka
Kopalnia Guido w Zabrzu
Śląskie
2.1 km
Kopalnia Guido w Zabrzu: zjazd 320 m pod ziemię, wyrobiska, maszyny, kaplica św. Barbary i kolejka podwieszana na wybranych trasach.
Śląskie
Kościół św. Jadwigi w Zabrzu-Porembie
Śląskie
3.1 km
Modernistyczny drewniany kościół św. Jadwigi w Zabrzu-Porembie z lat 1928–1929, z owalną bryłą, czterema wieżami i organami z 1883 roku.
Śląskie
Kościół Św. Wawrzyńca w Zabrzu
Śląskie
3.4 km
Neogotycka świątynia w Zabrzu-Mikulczycach z lat 1892–1896, finansowana ze składek parafian i fundacji Donnersmarcka, z organami powiększonymi po tornadzie z 1928 roku.
Śląskie
Szyb Maciej w Zabrzu
Śląskie
3.5 km
W pełni zachowany zespół dawnej kopalni Concordia: czynna maszyna wyciągowa, wieża z panoramą Zabrza, muzeum i restauracja z menu Donnersmarcków.
Śląskie
Kościół św. Józefa w Rudzie Śląskiej
Śląskie
4.9 km
Neoromański kościół św. Józefa w Rudzie Śląskiej: fundacja Ballestremów, wzór San Lorenzo, żyrandol Jerozolima, krypta i sanktuarium.
Śląskie
Kościół św. Pawła Apostoła w Rudzie Śląskiej
Śląskie
6.5 km
Neoromańska bazylika z lat 1911–1912 na nowobytomskim placu Jana Pawła II: transept, podwójne absydy, rozety i sklepienia. Projekt J. F. Klompa z Dortmundu.