Muzeum – Zespół Synagogalny we Włodawie

Muzeum - Zespół Synagogalny we Włodawie to unikalny w Polsce kompleks trzech pożydowskich budynków, które należały do miejscowego kahału, czyli gminy żydowskiej. W Wielkiej Synagodze z XVIII wieku zachował się neobarokowy aron ha-kodesz z polichromiami z 1936 roku, uznawany za jeden z najlepiej zachowanych w kraju. Jeśli planujesz zwiedzanie Włodawy lub trasę przez Polesie Zachodnie, to najważniejszy zabytek miasta i dobry punkt, by zrozumieć dawną wielokulturowość pogranicza.

Historia zespołu synagogalnego

Wielką Synagogę wzniesiono w latach 1764-1774, prawdopodobnie według projektu Pawła Antoniego Fontany, w miejscu starszej drewnianej bóżnicy. Część budowy sfinansował ród Czartoryskich. W drugiej połowie XIX wieku dobudowano piętro nad przedsionkiem oraz dwa narożne alkierze. W czasie I wojny światowej pożar zniszczył wnętrze, a nowy aron ha-kodesz ukończono w 1936 roku. Podczas II wojny światowej Niemcy zdewastowali budynek i urządzili w nim magazyn sprzętu wojskowego, który działał do 1970 roku. Po konserwacji w latach 80. od 1983 roku mieści się tu muzeum.

Do zespołu należą też Mała Synagoga (zapisana w źródłach z lat 1782-1786) oraz Dom Pokahalny z 1928 roku, czyli nowy bet ha-midrasz. Razem tworzą kompleks, który wyróżnia się nawet na tle innych miast Lubelszczyzny.

Co zobaczyć w Wielkiej Synagodze

• Salę główną o wymiarach około 16,5 x 18,3 m i wysokości 10,5 m, z dziewięcioprzęsłowym sklepieniem krzyżowo-żebrowym wspartym na czterech kolumnach jońskich. Na ścianach widać stiukowe medaliony z motywami roślinnymi i zwierzęcymi.
• Aron ha-kodesz z 1936 roku z polichromiami: do niszy prowadzi siedem stopni, a w zwieńczeniu znajdziesz m.in. dwa gryfy, koronę Tory i menorę.
• Wystawy stałe: „Judaika”, „Babiniec” i „W pokoju mełameda”, czyli odtworzony pokój nauczyciela z chederu.
• Zbiory judaików, m.in. zwoje Tory z drugiej połowy XIX wieku, rimonim, jady, mezuzy i lampy chanukowe.

Bimę utracono w czasie wojny. Replikę wykonano w 2004 roku na podstawie przedwojennych zdjęć, ale nie jest elementem stałym.

Jak zwiedzać i ile czasu zaplanować

Na muzeum zaplanuj od 1 do 2 godzin, a z krótkim spacerem po Włodawie około pół dnia. Oprowadzanie odbywa się w zorganizowanych grupach do 30 osób, a muzeum prosi o zgłoszenie grup z dwudniowym wyprzedzeniem. Poza sezonem muzeum działa tylko w dni robocze. Według cennika możliwy jest wstęp poza regulaminowymi godzinami za 25 zł, a przewodnik poza godzinami pracy kosztuje 150 zł po polsku i 250 zł po angielsku, ale taką wizytę trzeba wcześniej ustalić z muzeum.

Pomysł na dzień: poniedziałek, kino i spacer

Najtańszy dzień na wizytę to poniedziałek, bo wstęp na wystawy w budynku Wielkiej Synagogi jest wtedy bezpłatny. Muzeum prowadzi też kino „Zachęta”, w którym seanse odbywają się od poniedziałku do piątku o 10:00, 12:00 i 14:00 po wcześniejszym zgłoszeniu (bilet 10 zł normalny i 7 zł ulgowy). Dla grup przygotowano spacer edukacyjny po mieście trwający 1,5 godziny. Jeśli lubisz poznawać miejsca „od środka”, zarezerwuj przewodnika, bo dzięki niemu inaczej zobaczysz detale sztukaterii i ornamentów aronu.

Dla kogo

Zespół polecamy osobom zainteresowanym historią Żydów polskich, architekturą i podróżującym rodzinnie, bo obowiązuje bilet rodzinny. Warto wiedzieć, że muzeum organizuje też spacery edukacyjne po mieście, w tym „Śladami getta włodawskiego i ostatniej drogi Żydów włodawskich do Sobiboru”.

Informacje praktyczne (stan na październik 2026)

• Adres: ul. Czerwonego Krzyża 7, 22-200 Włodawa.
• Godziny otwarcia: od października do kwietnia pn-pt 9:00-15:00, a w weekendy muzeum jest zamknięte. Maj, czerwiec i wrzesień: pn-pt 9-16, sb-nd 10-14. Lipiec i sierpień: pn-pt 9-17, sb-nd 10-17.
• Nieczynne: 1 stycznia, 6 stycznia, Wielkanoc, Boże Ciało, 15 sierpnia, 1 listopada, 11 listopada, Wigilia, Boże Narodzenie i 31 grudnia.
• Bilety: normalny 18 zł, ulgowy 12 zł, rodzinny (2 dorosłych + 2 dzieci do 18 lat) 12 zł za osobę. W poniedziałki wstęp na wystawy w budynku Wielkiej Synagogi jest bezpłatny, a na pozostałe wystawy kosztuje 10 zł normalny i 7 zł ulgowy (od 1.12.2025).
• Przewodnik: 100 zł po polsku, 200 zł po angielsku.
• Kontakt: +48 538 412 654, 82 572 21 78, poczta@muzeumwlodawa.eu.

Dojazd

Włodawa leży nad Bugiem, przy granicy z Białorusią. W linii prostej to około 45 km od Chełma i około 75 km od Lublina. Najwygodniej dojechać samochodem, a w sezonie letnim w weekendy bywają pociągi z Chełma, więc sprawdź aktualny rozkład.

W okolicy

We Włodawie warto zobaczyć sąsiednie zabytki dawnej wielokulturowej Polesia, a w regionie miejsce pamięci w Sobiborze, położone kilkanaście kilometrów od miasta. Doroczny Festiwal Trzech Kultur odbywa się we wrześniu.