Pałac Sanguszków w Lubartowie

Na północnym krańcu Lubartowa, na osi alei prowadzącej w stronę Kozłówki, stoi barokowy pałac, w którym pracowali dwaj najwybitniejsi architekci polskiego baroku: Tylman z Gameren i Paweł Antoni Fontana. Fasadę wieńczy tympanon z Apollinem w otoczeniu putt, a za pałacem rozciąga się park, od 1935 roku miejski i otwarty dla wszystkich. Dziś w rezydencji Sanguszków urzędują władze powiatu.

Historia: Firlejowie, Lubomirscy, Sanguszkowie

Miasto założył w 1543 roku wojewoda lubelski Piotr Firlej i nazwał je Lewartowem od herbu Lewart. W połowie XVI wieku wzniósł tu ufortyfikowany dwór, zwany zamkiem, który rozbudował jego syn Mikołaj. W 1683 roku dobra wniosła w posagu Teofila Ostrogska-Zasławska, żona marszałka wielkiego koronnego Józefa Lubomirskiego, a w latach 1693–1703 Tylman z Gameren przekształcił zamek w barokowy pałac z geometrycznym ogrodem. Jako posag Marianny Lubomirskiej rezydencja przeszła na Pawła Karola Sanguszkę. Zniszczony w wojnie północnej pałac odbudowano w latach 1722–1741 według projektu Fontany — powstały wtedy oficyny, brama z wieżą zegarową i oranżeria. To na prośbę Sanguszki król August III w 1744 roku zmienił nazwę miasta na Lubartów.

W XIX wieku pałac zmieniał właścicieli, służył jako szpital wojskowy i od 1867 roku popadał w ruinę. Ucierpiał w 1918 roku, w 1933 roku strawił go pożar, a ruiny wraz z ogrodem wykupił w latach 1935–1938 Zarząd Miejski. Po zniszczeniach II wojny światowej odbudowano go w latach 1950–1970 według projektu Tadeusza Witkowskiego.

Co zobaczyć

• Fasada frontowa — trzynastoosiowa, z portykiem z czterech par toskańskich kolumn dźwigających balkon i z bogatą sztukaterią: festonami, medalionami, maskami i muszlami. W trójkątnym przyczółku Apollo w otoczeniu putt.
• Elewacja ogrodowa z wydatnymi narożnymi alkierzami nakrytymi cebulastymi kopułkami z latarniami.
• Wnętrza — z dawnego wystroju przetrwały głównie dwubiegowe schody i dawna sala balowa.
• Oranżeria na północ od pałacu, o długości około 60 metrów.
• Park miejski — dawny ogród francuski przekształcony w krajobrazowy; po 1949 roku częściowo odtworzono jego barokowy układ według projektu Gerarda Ciołka. Na południowy wschód od pałacu zachowały się ślady fosy i mostu.

Ciekawostki

W latach 1840–1850 w dawnych stajniach pałacowych działała fabryka fajansu założona przez Henryka Łubieńskiego — wytwarzano tu ceramikę wzorowaną na angielskich wyrobach Wedgwooda. Paweł Karol Sanguszko zmarł w 1750 roku na Wołyniu; jego ciało spoczęło u kapucynów w Lublinie, ale serce złożono w kościele św. Anny w Lubartowie, który również zaprojektował Fontana.

Tripto podpowiada

Pałac przy ul. Słowackiego 8 jest siedzibą urzędów, w tym starostwa powiatowego, i udostępniany jest tylko częściowo — elewacje i park obejrzysz bez ograniczeń, a o wejście do wnętrz najlepiej zapytać na miejscu w godzinach pracy urzędu. Na pałac i spacer po parku zaplanuj 45–60 minut. Koniecznie dołóż kościół św. Anny i kościół kapucynów — barokowe dzieła Fontany wzniesione w latach 30. XVIII wieku z fundacji Sanguszki. Pałac Zamoyskich w Kozłówce leży około 9 km dalej.