Brama Grodzka w Lublinie (Teatr NN)

Brama Grodzka w Lublinie, zwana też Bramą Żydowską, to dawne przejście między chrześcijańskim Starym Miastem a żydowską dzielnicą u stóp Zamku. Dziś mieści się w niej Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN”, jedna z najważniejszych instytucji pamięci w Polsce, która przywraca historię nieistniejącego żydowskiego Lublina. Przejście przez bramę to krótki spacer, ale wystawa „Lublin. Pamięć Miejsca” w jej wnętrzu potrafi całkowicie zmienić sposób, w jaki patrzysz na miasto.

Historia Bramy Grodzkiej

Brama jest pozostałością pierwszych murowanych obwarowań Lublina, wznoszonych od 1342 roku za zgodą Kazimierza Wielkiego. Obok Bramy Krakowskiej była jedną z dwóch bram w murach miejskich i stała w niżej położonej części miasta, przy drodze na Litwę i Ruś. Obecny, klasycystyczny kształt nadał jej w 1785 roku Dominik Merlini, nadworny architekt króla Stanisława Augusta – stąd monogram władcy w attyce.

Nazwa Brama Żydowska wzięła się stąd, że przez stulecia łączyła miasto chrześcijańskie z żydowskim Podzamczem – dzielnicą, która przed wojną tętniła życiem, a w czasie okupacji została zniszczona przez Niemców. Po latach zaniedbań bramę remontowano w latach 1994–2000, a w 2008–2009 wzmocniono jej sklepienie, które – jak się okazało – groziło zawaleniem.

Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN”

Teatr NN założył w 1990 roku Tomasz Pietrasiewicz; w 1998 roku powstał Ośrodek jako samorządowa instytucja kultury, który zajmuje bramę i sąsiednie kamienice przy ul. Grodzkiej. Ośrodek prowadzi m.in. program Historia Mówiona, archiwum ikonografii Lublina, a także Lubelską Trasę Podziemną i Dom Słów. Za swoją pracę otrzymał m.in. Europejską Nagrodę Obywatelską (2013).

Co roku 16 marca, w rocznicę rozpoczęcia likwidacji lubelskiego getta w 1942 roku, Ośrodek organizuje Misterium Światła i Ciemności: przy bramie odczytuje się nazwiska dawnych mieszkańców, a w dawnej dzielnicy żydowskiej gasną światła. Zostaje tylko jedna, przedwojenna latarnia przy ul. Podwale – Latarnia Pamięci, zapalona w 2004 roku.

Wystawa „Lublin. Pamięć Miejsca”

Stała wystawa, prezentowana w bramie od 2011 roku, opowiada o przedwojennym, wielokulturowym Lublinie i o żydowskim mieście, które zniknęło. Zwiedza się ją wyłącznie z przewodnikiem, o stałych godzinach – po polsku i po angielsku; wizyta trwa około godziny. Terminy i ceny sprawdzisz w systemie biletowym Ośrodka (bilety.teatrnn.pl) albo w Centrum Informacji przy ul. Grodzkiej 21. Bilety warto kupić z wyprzedzeniem – liczba miejsc w grupie jest ograniczona. Samo przejście przez bramę jest dostępne o każdej porze.

Jak zwiedzać i dojazd

Brama stoi na końcu ul. Grodzkiej, ok. 300 m od Rynku i kilka minut pieszo od Bramy Krakowskiej. Z placu Zamkowego, przy którym zatrzymują się autobusy (przystanek „Muzeum Narodowe – Zamek”), dojdziesz do niej schodami lub ul. Zamkową. Stare Miasto jest w dużej mierze wyłączone z ruchu – samochód zostaw na parkingu przy placu Zamkowym lub w strefie płatnego parkowania.

Najlepiej połączyć wizytę z wystawą (ok. 1 godz.) i spacerem po dawnym Podzamczu: od bramy schodami zejdziesz w stronę Zamku, a po drodze zobaczysz miejsca, które przed wojną tworzyły centrum żydowskiej dzielnicy.

W okolicy

Tuż obok bramy zaczyna się droga na Zamek Lubelski z Kaplicą Trójcy Świętej. Na Rynku, w Trybunale Koronnym, startuje Lubelska Trasa Podziemna, prowadzona przez ten sam Ośrodek. W pobliżu jest też Piwnica pod Fortuną z XVII-wiecznymi polichromiami.