Piwnica pod Fortuną w Lublinie

Na sklepieniu piwnicy pod czerwoną kamienicą przy lubelskim Rynku 8 stoi naga Fortuna na kuli, z płachtą targaną wiatrem. Wokół niej rozgrywają się sceny o małżeństwie, głupocie i miłości, skopiowane z modnej niemieckiej księgi emblematów z 1596 roku. Piwnica pod Fortuną to rzadki w Polsce przykład świeckich, mieszczańskich malowideł ściennych, a dziś także multimedialna trasa po dawnym Lublinie.

Historia kamienicy Lubomelskich

Pierwsze wzmianki o kamienicy pochodzą z 1522 roku. W 1540 roku Jan Lubomelski gruntownie ją przebudował – świadczy o tym kamienna płyta w ościeżu przejazdu z gmerkiem, datą i napisem „Jan Lubom”. Po pożarze Lublina w 1575 roku dom odbudowano, a w pierwszej kondygnacji piwnic urządzono winiarnię. Kamienica pozostała w rękach Lubomelskich do 1661 roku; w 1782 roku przebudował ją Franciszek Makarowicz, nadając jej wygląd, który w dużej mierze przetrwał. Według miasta w kamienicy gościł król Stanisław August Poniatowski, a do 1941 roku mieścił się tu rabinat lubelski – od 1904 roku dom należał do gminy żydowskiej.

Malowidła: księga emblematów na ścianach

Izba z polichromiami ma 7,10 m długości, 2,7 m szerokości i kolebkowe sklepienie wysokie na 2,45 m; malowidła pokrywają 60,57 m². Kompozycja składa się z dziesięciu pól (czytelnych jest dziewięć), połączonych roślinną wicią i opatrzonych inskrypcjami w kartuszach. Badania z 2018 roku wykazały, że siedem scen namalowano według rycin z księgi Emblemata saecularia braci Johanna Theodora i Johanna Israela de Bry, wydanej po raz pierwszy we Frankfurcie w 1596 roku, a Fortunę oraz Amora z Wenus – według miedziorytów Heinricha Ulricha z Norymbergi. Wydrapana na ścianie data „1679” pokazuje, że pod koniec XVII wieku piwnicę wciąż odwiedzano.

Co zobaczyć

• Fortuna na sklepieniu – naga postać stojąca na kuli w muszli, od której piwnica wzięła nazwę.
• Sceny emblematyczne, m.in. „Heraklit i Demokryt”, „Ślepe małżeństwo”, „Waga mających zawrzeć małżeństwo”, „Małpa w kryzie” i „Miłość wszystko zwycięża”.
• Ekspozycja multimedialna w dziesięciu salach tematycznych o łącznej powierzchni 206 m², m.in. „Centrum i przedmieścia”, „Ulica lubelska”, „Mieszczański dom z XVI/XVII wieku” oraz „Podziemia i ciemności”.
• Płyta z 1540 roku w ościeżu przejazdu kamienicy, widoczna od strony Rynku.

Ciekawostki

Pracownicy Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN” podkreślają, że to jedyny w Europie znany przykład przeniesienia na ściany pomieszczenia całego programu z małej książeczki w rodzaju sztambucha – pamiętnika, do którego wpisywali się przyjaciele. Malowidłom nie służyło XIX- i XX-wieczne życie piwnicy: po zamurowaniu okna i wejścia od Rynku w 1782 roku ściany zawilgociły się, a w latach 30. XX wieku przechowywano tu jabłka. Dla osób z niepełnosprawnością wzroku i słuchu przygotowano pomoce dotykowe i film.

Tripto podpowiada

Do lutego 2018 roku piwnicami zarządzała Lubelska Regionalna Organizacja Turystyczna; dziś opiekuje się nimi Lubelska Trasa Podziemna Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN”. Placówka działa przez cały rok, codziennie, a wstęp jest płatny – aktualne godziny i ceny sprawdź przed wizytą na stronie ośrodka. Na zwiedzanie zarezerwuj około godziny. Zanim zejdziesz do piwnicy, obejrzyj czerwoną fasadę z attyką i kamienną płytę Lubomelskich przy przejeździe.