Muzeum Sztygarka w Dąbrowie Górniczej

Muzeum Miejskie „Sztygarka" opowiada historię Zagłębia Dąbrowskiego w klasycystycznym gmachu przy ul. Legionów Polskich 69 w Dąbrowie Górniczej, a jego największym atutem jest Kopalnia Ćwiczebna – prawdziwe podziemne wyrobiska, w których przez dziesięciolecia szkolili się przyszli górnicy. Wizyta łączy wystawy o przemyśle, geologii i podróżach z zejściem pod ziemię, w hełmie, do korytarzy z maszynami i wozami kopalnianymi.

Historia: bank, szkoła górnicza, muzeum

Budynek wzniesiono w latach 1839–1842 jako siedzibę Banku Polskiego i Zarządu Zachodniego Okręgu Górniczego; projekt przypisuje się Franciszkowi Marii Lanciemu. Od 1889 roku działała tu szkoła górnicza, późniejsza Państwowa Szkoła Górnicza i Hutnicza – to od niej wzięła się potoczna nazwa „Sztygarka". Tradycje muzealne miasta sięgają kwietnia 1910 roku, gdy w Resursie Obywatelskiej otwarto Muzeum Geologiczne Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Zbiory rozkradziono w czasie I wojny światowej, a ocalałą resztę przekazano szkole górniczej, gdzie przez lata działało muzeum szkolne. Muzeum Miejskie w obecnej formie powołano uchwałą rady miasta 19 listopada 1997 roku.

Co zobaczyć

• „Historia co węglem i srebrem pisana" – dzieje górnictwa i hutnictwa Dąbrowy w XIX i XX wieku, z rekonstrukcjami dawnych technik i znaleziskami archeologicznymi.
• „Jak żył górnik i rolnik na Ziemi Zagłębiowskiej" – codzienność i kultura materialna mieszkańców regionu.
• Geologiczna historia Zagłębia – m.in. o tym, jak powstawały złoża węgla kamiennego.
• Sala 7 kontynentów – eksponaty z różnych stron świata i pamiątki po polskich podróżnikach.
• Adam Piwowar – rewolucjonista, mason, geolog – wystawa biograficzna o absolwencie „Sztygarki".

Przy muzeum działa też plenerowy Park Militarno-Historyczny „Reduta", otwarty 22 czerwca 2013 roku. Pokazuje technikę wojskową, w tym pojazdy, które muzeum samo remontuje.

Kopalnia Ćwiczebna

Budowę rozpoczęto w kwietniu 1927 roku, a pierwszy etap ukończono w 1929 roku; wyrobiska miały łącznie około 250 m. Uczniowie poznawali tu urządzenia górnicze, wykonywali pomiary wentylacji i drążyli chodniki – zajęcia praktyczne odbywały się aż do 1994 roku. Kopalnia ma trzy poziomy i udostępnia dwa pokłady węgla kamiennego (401 i 402). Na trasie stoją kombajn węglowy, przenośniki i wozy kopalniane, są też stanowiska szkoleniowe z mechaniki i elektryki. Turystów wpuszczono tu 2 stycznia 2010 roku, a od 26 października 2010 roku obiekt jest na Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego. W pobliżu, na niewielkim skwerze, stoi pomnik Stanisława Staszica.

Tripto podpowiada

• Bilety (stan na październik 2026): muzeum – 15 zł normalny, 10 zł ulgowy, w środy wstęp bezpłatny; Kopalnia Ćwiczebna – 30 zł i 20 zł, obowiązują zapisy.
• Godziny muzeum: wt, śr, sob 9:00–15:00, czw 9:00–19:00, pt 9:00–13:00, nd 11:45–16:00; w poniedziałki nieczynne.
• Kopalnia indywidualnie: czwartek 12:00–18:00, sobota 9:00–15:00, niedziela 12:00–16:00. Bilety odbierz w kasie muzeum 15 minut przed wejściem.
• Przed zejściem pod ziemię: zwiedzać mogą dzieci od 6 lat pod opieką dorosłych; weź okrycie wierzchnie i pełne obuwie – w klapkach czy na szpilkach nie zostaniesz wpuszczony. W kopalni nie ma czynnych toalet.
• Czas: na muzeum i kopalnię przeznacz 2,5–3 godziny.