Krakowskie Przedmieście w Warszawie

Na Krakowskim Przedmieściu da się w godzinę przejść przez cztery stulecia historii Polski: od kościoła św. Anny, przed którym w 1979 roku Jan Paweł II spotkał się z młodzieżą, przez Uniwersytet Warszawski i Pałac Prezydencki, po filar w kościele św. Krzyża, w którym zamurowano serce Fryderyka Chopina. To północny odcinek Traktu Królewskiego — około kilometra między placem Zamkowym a Nowym Światem — i najbardziej reprezentacyjna ulica Warszawy.

Historia: od przedmieścia do salonu stolicy

Osada przed Bramą Krakowską zaczęła się tworzyć w XIV wieku, a w 1454 roku stanął tu kościół bernardynów — dzisiejsza św. Anna. Droga prowadziła najpierw do Czerska, potem do Krakowa, stąd nazwa. Po przeniesieniu stolicy do Warszawy magnaci i dwór budowali tu pałace, a ulicą przejeżdżały triumfalne wjazdy, m.in. Stefana Czarnieckiego i Jana III Sobieskiego. Około 1762 roku ulica była już w całości wybrukowana, w 1855 roku dostała oświetlenie gazowe, w 1866 roku ruszył tramwaj konny, a w 1907 roku zapłonęły latarnie elektryczne. 27 lutego 1861 roku rosyjskie wojsko strzelało tu do uczestników patriotycznej manifestacji, zabijając pięć osób; ich pogrzeb zamienił się w wielką manifestację narodową.

Adresy, które warto znać

• nr 3 — bazylika św. Krzyża; w jednym z filarów spoczywa serce Chopina, przywiezione do Warszawy przez jego siostrę,
• nr 5 — Pałac Czapskich, siedziba Akademii Sztuk Pięknych,
• nr 7 — kamienica, w której Bolesław Prus umieścił sklep Wokulskiego z „Lalki”,
• nr 26/28 — Brama Główna Uniwersytetu Warszawskiego; na kampusie stoi Pałac Kazimierzowski, dawna letnia rezydencja Władysława IV,
• nr 34 — kościół Wizytek, nr 42/44 — Hotel Bristol, nr 46/48 — Pałac Prezydencki,
• nr 68 — kościół św. Anny,
• nr 89 — kamienica z Domem Literatów i pierwszymi w Polsce schodami ruchomymi, łączącymi plac Zamkowy z Trasą W-Z.

Wojna i odbudowa

Ulica ucierpiała w 1939 roku i w czasie powstania warszawskiego, ale proporcjonalnie mniej niż reszta zabytkowej Warszawy — kościoły Wizytek i karmelitów, Pałac Namiestnikowski (dziś Prezydencki) i Hotel Bristol przetrwały z niewielkimi uszkodzeniami. Po wojnie odbudowano większość budynków, niekiedy przywracając im XVIII-wieczny wygląd, a wysokość pierzei wyrównano. Wyjątkiem jest tzw. Kopnięty Dom pod nr 9. W 1965 roku ulicę wpisano do rejestru zabytków, a w 1994 roku — wraz z Traktem Królewskim — uznano za pomnik historii.

Ciekawostki

• Kamienna figura Matki Boskiej Passawskiej z 1683 roku, dzieło Józefa Belottiego, to drugi najstarszy pomnik Warszawy po kolumnie Zygmunta.
• Przebudowa z lat 2006–2008 według projektu Krzysztofa Domaradzkiego zamieniła ulicę w szeroki deptak z wąską jezdnią dla autobusów i taksówek. Żółtawy granit nawierzchni dobrano tak, by przypominał kolor bruku z obrazów Canaletta, a przy ulicy ustawiono kubiki z reprodukcjami jego wedut.
• Pomnik Adama Mickiewicza z 1898 roku Niemcy zniszczyli w 1942 roku; do rekonstrukcji odnaleziono tylko głowę i fragment torsu.

Tripto podpowiada

Zacznij od placu Zamkowego i idź na południe — na spokojny spacer z wejściem do jednego-dwóch kościołów zaplanuj 1–1,5 godziny. Przy kubikach z obrazami Canaletta porównaj XVIII-wieczny widok z tym, co widzisz dziś. Z wieży kościoła św. Anny rozciąga się widok na ulicę i Stare Miasto, a Ogród Saski i Nowy Świat są kilka minut spacerem dalej.