Uniwersytet Warszawski

Przez neobarokową bramę przy Krakowskim Przedmieściu codziennie przechodzą tysiące studentów, ale niewielu zatrzymuje się przy brązowej tablicy na jej filarze: w murach uczelni w latach 1817–1827 mieszkał i uczył się Fryderyk Chopin. Kampus Główny Uniwersytetu Warszawskiego zbiera na jednym dziedzińcu kilka stuleci historii stolicy – od letniej rezydencji Wazów po największą dziś uczelnię w Polsce, na której studiuje blisko 40 tysięcy osób.

Historia: od Villa Regia do rektoratu

Uniwersytet założono 19 listopada 1816 roku, ale najstarszy budynek kampusu jest dużo starszy. Pałac Kazimierzowski na skraju skarpy wiślanej wzniesiono w latach 1637–1641 dla Władysława IV jako letnią Villa Regia; nazwę wziął od Jana Kazimierza, który uczynił go swoją ulubioną siedzibą. W latach 1765–1794 działała tu Szkoła Rycerska Stanisława Augusta, a od 1816 roku – uniwersytet. Dziś pałac jest siedzibą rektoratu.

Historia uczelni to także historia przerw. Po powstaniu listopadowym uniwersytet zlikwidowano, w 1862 roku w gmachu Szkoły Głównej otwarto Szkołę Główną Warszawską, a po 1870 roku działał tu rosyjskojęzyczny Cesarski Uniwersytet. W czasie II wojny światowej Niemcy urządzili na kampusie koszary żandarmerii, podczas gdy profesorowie prowadzili tajne nauczanie w prywatnych mieszkaniach. Zniszczenia wojenne objęły około 90% kampusu; odbudowę pałacu zakończono w 1954 roku.

Co zobaczyć

• Brama Główna z lat 1910–1911 według projektu Stefana Szyllera, z figurami Ateny i Uranii w niszach. Rzeźby zniszczone w powstaniu warszawskim wróciły na miejsce dopiero w 1982 roku.
• Tablica Chopina na filarze bramy – rodzina Chopinów mieszkała w jednym z budynków kampusu, gdzie ojciec kompozytora uczył w Liceum Warszawskim.
• Gmach Starej Biblioteki (1891–1894) na dziedzińcu, projekt Antoniego Jabłońskiego-Jasieńczyka i Stefana Szyllera.
• Pałac Kazimierzowski z kolumnowym portykiem; na skarpie za nim stoi trzytonowa armata upamiętniająca studentów walczących o niepodległość w latach 1918–1920.
• Szkoła Główna (1841) i Auditorium Maximum z lat 30. XX wieku, ustawione symetrycznie po obu stronach dawnej biblioteki.

Muzeum UW

Dzieje uczelni opowiada Muzeum Uniwersytetu Warszawskiego w sąsiednim pałacu Tyszkiewiczów-Potockich, kilka kroków od bramy. Oprócz stałej wystawy o historii uniwersytetu pokazuje m.in. ekspozycję o noblistach związanych z UW. Według strony muzeum ekspozycja jest czynna od poniedziałku do piątku w godz. 10:00–16:00, ostatnie wejście 30 minut przed zamknięciem (stan: październik 2026).

Ciekawostki

• Do 1916 roku bramę wieńczyła ukoronowana litera „A” – na cześć cara Aleksandra I, formalnego założyciela uczelni. Dziś jest tam orzeł w koronie otoczony pięcioma gwiazdami, godło UW.
• Z uczelnią i jej poprzedniczkami związani są nobliści, m.in. Henryk Sienkiewicz (student Szkoły Głównej Warszawskiej), Menachem Begin i Olga Tokarczuk.
• Park pod skarpą zaczynał jako ogród zielarski Szkoły Lekarskiej; ogród botaniczny przeniesiono do Łazienek już w 1818 roku.

Tripto podpowiada

Teren kampusu jest otwarty w ciągu dnia i bezpłatny. Na bramę, dziedziniec i pałac wystarczy 30–45 minut, z muzeum – około półtorej godziny. Między zajęciami w roku akademickim bywa tłoczno; najspokojniej jest w wakacje i wcześnie rano. Kampus leży na Trakcie Królewskim, około kilometra od placu Zamkowego, więc łatwo połączyć go ze Starym Miastem, a w dół skarpy, na Powiślu, czeka nowa Biblioteka Uniwersytecka z ogrodem na dachu.