Kolumna Zygmunta w Warszawie

Kiedy w 1644 roku na placu przed Bramą Krakowską stanął posąg króla na wysokiej kolumnie, nuncjusz papieski protestował: tak wywyższano dotąd tylko świętych, Chrystusa i Matkę Bożą. Kolumna Zygmunta III Wazy to najstarszy świecki pomnik Warszawy i jeden z pierwszych w nowożytnej Europie pomników-kolumn ku czci świeckiej osoby. Dziś wyznacza początek spaceru po Starym Mieście i jest tradycyjnym miejscem spotkań.

Historia

Pomnik ufundował Władysław IV dla uczczenia ojca, króla Zygmunta III, który przeniósł dwór z Krakowa do Warszawy. Koncepcję opracowali Augustyn Locci i Constantino Tencalla, posąg wymodelował sprowadzony z Bolonii Clemente Molli, a odlał go królewski giser Daniel Tym. Trzon wykuto z jednego bloku zlepieńca z Czerwonej Góry pod Chęcinami; do Warszawy przypłynął Wisłą, a na plac w ciągu jednego dnia przetoczyło go około 300 ludzi przy pomocy 200 żołnierzy gwardii. Pomnik odsłonięto 24 listopada 1644 roku. W latach 80. XIX wieku zwietrzały kamienny trzon zastąpiono granitowym.

Zniszczenie i odbudowa

W nocy z 1 na 2 września 1944 roku, podczas powstania warszawskiego, Niemcy zniszczyli kolumnę. Posąg spadł tak szczęśliwie, że stracił tylko część przedramienia z krzyżem i szablę; na saniach przewieziono go do kościoła św. Anny, a wiosną 1945 roku pokazano na wystawie „Warszawa oskarża”. Nowy trzon z granitu strzegomskiego wykonano w latach 1948–1949 (pierwszy blok pękł jeszcze w kamieniołomie). Król wrócił na kolumnę 12 lipca 1949 roku, ale 6 metrów dalej i lekko obrócony – z powodu budowy trasy W-Z patrzy dziś w stronę Krakowskiego Przedmieścia, a nie, jak przed wojną, ulicy Senatorskiej.

Na co zwrócić uwagę

• Posąg króla ma 275 cm, a cały pomnik – 22 m. Zygmunt III ma archaizowaną zbroję, płaszcz koronacyjny i koronę; w prawej ręce trzyma szablę, lewą podtrzymuje krzyż, prawą stopę opiera na hełmie ze strusimi piórami, a na piersi nosi order Złotego Runa.
• Cztery brązowe tablice na cokole z łacińskimi inskrypcjami – jedna mówi, że król „mieczem walczył, a pod znakiem krzyża zwyciężył” – oraz cztery spiżowe orły.
• Dwa dawne trzony kolumny leżą przy Zamku Królewskim, od strony trasy W-Z: pierwszy, z XVII-wiecznego zlepieńca, i drugi, granitowy z XIX wieku.

Ciekawostki

• W latach 1855–1929 wokół kolumny działał wodotrysk z czterema trytonami projektu Augusta Kissa. Po usunięciu trafiły do Muzeum Wodociągów i zaginęły.
• Według niezrealizowanego niemieckiego planu Pabsta kolumnę miał zastąpić posąg germańskiej bogini zwycięstwa.
• Drewno z rusztowań z czasów XIX-wiecznej renowacji wykorzystano do budowy kościoła na cmentarzu Bródnowskim.
• Kolumnę opisał Juliusz Słowacki w wierszu „Uspokojenie”.

Tripto podpowiada

Pomnik stoi na otwartym placu Zamkowym i można go oglądać bezpłatnie o każdej porze. Na samą kolumnę wystarczy kilka minut, ale warto podejść do starych trzonów przy zamku. W południe plac bywa zatłoczony; wieczorem pomnik jest podświetlony, a na placu robi się spokojniej. Kolumnę naturalnie łączy się ze zwiedzaniem Zamku Królewskiego, Starego Miasta, archikatedry św. Jana i Krakowskiego Przedmieścia.