Rynek w Warszawie

Kamienice wokół Rynku Starego Miasta wyglądają na kilkusetletnie, ale większość z nich ma około 70 lat. Po powstaniu warszawskim z placu zostały ruiny, a w latach 1949–1953 odbudowano go tak pieczołowicie, że w 1980 roku historyczne centrum Warszawy trafiło na listę UNESCO — jako przykład niemal całkowitej rekonstrukcji. Prostokąt o wymiarach 90 na 73 metry pozostaje sercem Starówki: z kawiarnianymi ogródkami, pomnikiem Syrenki i Muzeum Warszawy.

Historia: ratusz, pożar i egzekucje

Rynek wytyczono na przełomie XIII i XIV wieku przy lokacji Starej Warszawy, równolegle do Wisły i głównego traktu prowadzącego dzisiejszymi ulicami Świętojańską i Nowomiejską. Z każdego narożnika wychodzą po dwie prostopadłe ulice — w sumie osiem. Najpóźniej od 1429 roku pośrodku stał ratusz z wysoką wieżą, otoczony kramami, a przy stronie północnej pręgierz i kuna. Wielki pożar w 1607 roku strawił 22 kamienice; odbudowa nadała placowi kształt, który przetrwał aż do 1944 roku. Rynek był też miejscem kaźni: 3 stycznia 1665 roku ścięto tu Konstantego Kotowskiego i trzech innych przywódców Związku Braterskiego, a 9 maja 1794 roku powieszono przywódców konfederacji targowickiej. Ratusz rozebrano w 1817 roku.

Syrenka i cztery strony rynku

W 1855 roku, wraz z uruchomieniem wodociągu Henryka Marconiego, na środku placu stanął wodotrysk z posągiem Syrenki dłuta Konstantego Hegla — dziś najbardziej znany symbol miasta. W 1915 roku każdej pierzei nadano imię zasłużonego mieszczanina z XVIII wieku:

• strona Dekerta (północna, nr 28–42) — dziś w całości zajmuje ją Muzeum Warszawy,
• strona Barssa (wschodnia, nr 2–26) — tu działa Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza,
• strona Kołłątaja (zachodnia, nr 15–31),
• strona Zakrzewskiego (południowa, nr 1–13), od strony Zamku Królewskiego.

Odbudowa z gruzów

W czasie powstania warszawskiego zniszczeniu uległa niemal cała zabudowa — przetrwały głównie kamienice po stronie Dekerta, wzmocnione wcześniej ogniotrwałymi stropami żelbetowymi. Rekonstruując rynek, architekci korzystali m.in. z XVIII-wiecznych wedut Bernarda Bellotta, zwanego Canalettem, i wmurowali ocalałe fragmenty: portale kamienic nr 21 i 31, gotyckie wnęki (nr 31 i 40) i polichromie (nr 20 i 40). Przy okazji domy dostały łazienki, których przed wojną nie miały, a dachy pokryto ceramiczną dachówką. Rynek oddano do użytku 22 lipca 1953 roku. Po remoncie zakończonym w 2016 roku kamienice Muzeum Warszawy odzyskały barwy fasad z lat 50.

Ciekawostki

• Pod ośmioma kamienicami strony Dekerta i pod kamienicą Burbachowską znajdują się piwnice udostępniane na Szlaku Kulturalnych Piwnic Starego Miasta.
• Do 1784 roku kamienic nie numerowano — rozpoznawano je po nazwiskach właścicieli i godłach, np. „Pod Bazyliszkiem” (nr 5).
• W 1913 roku z rynku zniknęło targowisko, przeniesione na Mariensztat. Plac jest głównym miejscem akcji noweli Bolesława Prusa „Widziadła”.

Tripto podpowiada

Na sam rynek z kawą wystarczy godzina, na całe Stare Miasto z Zamkiem Królewskim i murami obronnymi — pół dnia. Wczesnym rankiem plac jest niemal pusty i najlepiej widać zdobienia fasad; wieczorem ogródki restauracyjne zajmują dużą część rynku. Jeśli chcesz zrozumieć, jak powstała ta „nowa starówka”, wejdź do Muzeum Warszawy po stronie Dekerta — godziny i bilety sprawdź na stronie muzeum przed wizytą.