Kościół Wniebowzięcia NMP i św. Mikołaja w Gieczu

Pierwszy kościół w tym miejscu był tak mały, że mieściło się w nim około 30 wiernych. Na jego fundamentach na przełomie XII i XIII wieku stanął obecny, jednonawowy kościół z kostki granitowej, o murach grubych na 110 cm. Należy do najlepiej zachowanych romańskich świątyń Wielkopolski. Stoi w Gieczu, około 300 metrów od grodu, który był jednym z głównych ośrodków państwa pierwszych Piastów.

Historia: kościół osady targowej

Giecz leżał na skrzyżowaniu dalekich szlaków handlowych. W 1038 roku gród zajął i spalił czeski książę Brzetysław I, a mieszkańców uprowadzono do Czech. Mniej więcej w tym czasie w osadzie targowej na wschodnim brzegu jeziora, połączonej z grodem drewnianym mostem, wzniesiono niewielki kamienny kościół z apsydą. Jego nawa miała zaledwie 5 × 4 m. Był to jeden z nielicznych kamiennych budynków w ówczesnej Polsce.

Pod koniec XII wieku albo na przełomie XII i XIII wieku na jego miejscu postawiono większy kościół, który mieścił już około 140 osób. Nazwisko fundatora nie jest znane. Badacze ostrożnie łączą fundację z Mieszkiem III Starym, który rządził wtedy Wielkopolską. Świątynia od początku miała wezwanie maryjne, a drugie wezwanie, św. Mikołaja, dodano później. Po pożarze w 1713 roku i kolejnych remontach w XIX wieku dostawiono przypory, kruchtę i wieżę. Rozebrano je podczas prac w latach 1953–1956.

Co zobaczyć

• Mury z kostki granitowej — na licu zachowały się ślady obróbki i nacięcia ostrym narzędziem.
• Dwa oryginalne romańskie okna w ścianie północnej. Wschodnie jest częściowo zamurowane.
• Relikty starszej świątyni z XI wieku, odkryte podczas prac po 1951 roku.
• Romańska mensa ołtarzowa o wymiarach 150 × 116 × 130 cm, zbudowana z siedmiu warstw kamiennych ciosów.
• Późnogotycka kropielnica z piaskowca w kształcie kielicha liturgicznego oraz późnogotycka drewniana figura Madonny z Dzieciątkiem.

Ciekawostki

Nawa obecnego kościoła ma tylko 8,35 × 5,72 m. Wiele kamieni lica wymieniono podczas konserwacji w latach 50. i na przełomie XX i XXI wieku. Portal wejściowy i część obramień okien to współczesne rekonstrukcje, więc najbardziej autentyczne fragmenty znajdziesz po stronie północnej. W prezbiterium zachowały się dwie wnęki na sedilia, czyli siedziska dla duchownych.

Tripto podpowiada

Kościół jest czynny, więc wnętrze najłatwiej zobaczyć przed nabożeństwami lub po nich. Bryłę obejrzysz z zewnątrz o każdej porze. Na sam kościół wystarczy 20–30 minut, ale warto przejść na drugą stronę jeziora, do grodziska. Działa tam Rezerwat Archeologiczny Gród Wczesnopiastowski w Gieczu, oddział Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy. Zobaczysz w nim m.in. fundamenty palatium z końca X wieku o długości 47 m i barokowy kościół św. Jana Chrzciciela. Giecz leży w gminie Dominowo w powiecie średzkim, około 25 km od Gniezna i około 30 km od Poznania.