Kościół św. Marcina w Cieszowej

W połowie XVIII wieku w Cieszowej stanęły dwie drewniane świątynie – kościół i synagoga – i według przekazów wzniósł je ten sam cieśla. Synagogi już nie ma, ale drewniany kościół św. Marcina z 1751 roku przetrwał i dziś należy do Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego. Stoi w wiosce kilka kilometrów na północ od Koszęcina, w Parku Krajobrazowym „Lasy nad Górną Liswartą”.

Historia: od zboru do kościoła

Pierwsza świątynia powstała tu prawdopodobnie już w średniowieczu, a dokumenty z XVI wieku wspominają o zakładaniu przy niej cmentarza. Pod koniec XVI wieku Cieszowscy ufundowali skromny zbór protestancki, wzniesiony w 1598 roku. W czasie kontrreformacji przejęli go katolicy, a w 1679 roku wzmiankowano tu kaplicę św. Marcina. Obecny kościół zbudowano w 1751 roku. Wieś należała kolejno m.in. do Cieszowskich, Strachwitzów, Larischów, Sobków i książąt Hohenlohe.

Co zobaczyć

• Wieżę konstrukcji słupowej na planie kwadratu, z kopułą, latarnią i baniastym hełmem; mniejszy hełm wieńczy sygnaturkę na dachu nawy.
• Soboty – zadaszone podcienia biegnące wzdłuż ścian nawy, które chroniły ściany przed deszczem i dawały schronienie wiernym.
• Neogotycki ołtarz główny z obrazem św. Marcina oraz barokowe ołtarze boczne z XVIII wieku.
• Chór muzyczny wsparty na czterech ozdobnie wyrzynanych słupach.
• Organy Gottfrieda Wilhelma Schefflera z 1770 roku, rozbudowane w 1869 roku przez Antona Czopkę z Olesna.
• Lożę kolatorską nad zakrystią, z której nabożeństwa oglądali właściciele wsi.

Ciekawostki

Pod nawą znajduje się krypta, w której do 1960 roku spoczywały prochy właścicieli Cieszowej. Pod koniec XVIII wieku we wsi mogło mieszkać ponad 100 Żydów, a ich drewniana synagoga była ponoć tak bogato wyposażona, że rozważano przeniesienie jej do Drezna. Do tego nie doszło: w 1908 roku budynek kupił proboszcz z Sadowa, ks. Karol Urban, a w 1911 roku synagogę rozebrano. W jej miejscu stoi figura św. Urbana.

Tripto podpowiada

Kościół stoi przy ul. Szkolnej 27, otoczony cmentarzem. Na obejście z zewnątrz i zajrzenie do środka przeznacz 20–30 minut; wnętrze najłatwiej zobaczyć przy okazji mszy. Od kościoła prowadzi szlak do kirkutu – cmentarza żydowskiego na zalesionym wzniesieniu za wsią, wzmiankowanego już pod koniec XVII wieku. Zachowało się tam około 60 macew z XVIII i XIX wieku z inskrypcjami po hebrajsku i niemiecku. Drzewa na cmentarzu mocno ucierpiały podczas trąby powietrznej 15 sierpnia 2008 roku.