Drewniany kościół św. Jana Chrzciciela w Bruśku

Drewniany kościół św. Jana Chrzciciela w Bruśku stoi na skraju leśnej wsi w powiecie lublinieckim, w gminie Koszęcin. Według badań dendrochronologicznych pochodzi z 1593 roku, co czyni go jednym z najstarszych zabytków Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego. Za skromną, gontową bryłą kryje się historia kuźników, hut i jednego z pierwszych polskich poematów o hutnictwie.

Historia: wieś kuźników

Brusiek znany jest co najmniej od XIV wieku, kiedy powstała tu pierwsza huta. Pierwszymi kuźnikami byli Bruśkowie, uchodzący za najlepszych w swoim fachu. Z tego rodu wywodził się Walenty Roździeński, syn Jakuba Bruśka, autor wierszowanego dzieła „Officina ferraria abo huta y warstat z kuźnicami szlachetnego dzieła żelaznego”, wydanego w 1612 roku. Pod koniec XVIII wieku osada liczyła około 600 mieszkańców, w większości o kuźniczym rodowodzie.

Pierwszy kościół stał tu prawdopodobnie już w XV wieku. Obecny wzniesiono w miejscu poprzednika, który według przypuszczeń spłonął; strona Szlaku Architektury Drewnianej datuje go na 1593 rok na podstawie badań dendrochronologicznych, a fundację wiąże się z Andrzejem Kochcickim. Kościół był filią rozległej parafii w Sadowie, w XIX wieku przyłączono go do parafii w Koszęcinie, a od 1977 roku należy do parafii w Kaletach-Drutarni. W latach 1675–1758 pod prezbiterium pochowano około 10 osób zasłużonych dla świątyni.

Co zobaczyć

• Bryłę – orientowany kościół o konstrukcji zrębowej z wieżą słupową od zachodu, dachem namiotowym i sześcioboczną sygnaturką z baniastym hełmem; dachy i ściany kryje gont.
• Polichromię szablonową z 1693 roku, dzieło Wawrzyńca Grochowskiego.
• Ołtarz z obrazem św. Jana Chrzciciela z połowy XVIII wieku i drewnianą chrzcielnicę.
• Dwie rzeźby z XVI wieku – Matki Bożej i św. Anny. Według przekazu trafiły tu po 1945 roku, prawdopodobnie wyrzucone z radzieckiego transportu z zagrabionymi dziełami sztuki.
• Przykościelny cmentarz, na którym chowano robotników kuźnicy w Bruśku i okolicznych hut; zachowały się odlewane w hucie żeliwne krzyże.

Ciekawostki

Pod wieżą znajduje się grób dozorcy huty Liszczyka, który zginął, spadając z kościelnej wieży. W 1947 roku parafianie ufundowali dwa nowe dzwony – „Juda Tadeusz” i „Jan Chrzciciel” – z napisem „Brusiek – Górny Śląsk 1947”.

Tripto podpowiada

• Remont: ze względu na prace w kościele od 15 marca 2026 roku msze przeniesiono do kościoła parafialnego w Drutarni. Parafia opisuje stan zabytku jako wymagający gruntownej naprawy konstrukcji, odwodnienia i renowacji polichromii.
• Zwiedzanie: przed przyjazdem sprawdź komunikaty na brusiek.pl – w czasie remontu bryłę obejrzysz z zewnątrz, a wejście do wnętrza trzeba uzgodnić z parafią.
• Czas: na obejście kościoła i cmentarza wystarczy 20–30 minut.
• Trasa: Brusiek leży przy drodze Koszęcin – Tworóg, więc łatwo połączyć go z wycieczką po lasach Lubliniecczyzny.