Kościół św. Katarzyny w Brodnicy

Kronikarz Zakonu Krzyżackiego Piotr z Dusburga zanotował, że 29 września 1298 roku podczas najazdu Litwinów zginął brodnicki pleban — a w miejscu dzisiejszej fary stał wtedy jeszcze drewniany kościół. Murowana świątynia, która go zastąpiła, to dziś 56-metrowa gotycka hala przy ul. Farnej, najstarsza parafia w mieście i siedziba dekanatu. We wnętrzu czekają rzeźby dwunastu apostołów z XIV wieku i organy Wilhelma Sauera.

Historia: Krzyżacy, luteranie i Szwedzi

Parafię wydzielono pod koniec XIII wieku z parafii w Świeciu nad Drwęcą. W średniowieczu opiekowali się nią Krzyżacy, a w XIV wieku kościół nosił wezwanie Najświętszej Maryi Panny i św. Katarzyny Aleksandryjskiej. Datowanie budowy nie jest jednoznaczne: według części źródeł prace zaczęto w 1285 roku, prezbiterium ukończono około 1320 roku, a korpus ze sklepieniami powstał w latach 1340–1370; parafia podaje najbardziej prawdopodobne lata 1310–1340. Wieżę — jedną z dwóch zaplanowanych — zbudowano około 1370 roku i podwyższono około 1485 roku.

Brodnicka fara dała Kościołowi kilka ciekawych postaci. Proboszcz z lat 1420–1422 Peregrinus Cegenberg brał udział w soborze w Konstancji, a brodniczanin Jan Malkow był kapelanem papieża Bonifacego IX. W 1445 roku odbył się tu synod laików, a w kaplicy pod wieżą przechowywano relikwie Krzyża Świętego. Kościół kilkakrotnie przechodził w ręce luteranów: w latach 1554–1598, w czasie szwedzkiej okupacji 1628–1629 i podczas potopu (1655–1659). Po jego odzyskaniu biskup Adam Kos ponownie konsekrował świątynię w 1660 roku. W czasie II wojny światowej Niemcy wywieźli trzy zabytkowe dzwony, które nigdy nie wróciły, a 22 stycznia 1945 roku kościół trafił pocisk artyleryjski.

Co zobaczyć

• Rzeźby dwunastu apostołów z drugiej połowy XIV wieku — najcenniejszy zespół wyposażenia.
• Grupę Ukrzyżowania z XVI wieku i kamienną chrzcielnicę z XVII wieku.
• Sklepienia gwiaździste z rzeźbionymi zwornikami w nawie głównej i prezbiterium; nawy boczne mają sklepienia krzyżowe.
• Organy z 1875 roku z warsztatu Wilhelma Sauera z Frankfurtu nad Odrą, pierwotnie 25-głosowe, po przebudowach i remoncie z lat 2009–2011 mają 26 głosów i ruchome elementy w prospekcie — to największy taki instrument w dekanacie.
• Zachodnią fasadę z jedną wieżą, która przypomina o pierwotnym planie dwuwieżowym.

Ciekawostki

Trójnawowa hala ma 56 metrów długości i 27 metrów szerokości, a prezbiterium jest jednonawowe i prosto zamknięte. Organy Sauera stoją dziś w emporze wieży, bo w 1973 roku zlikwidowano drewniany chór i instrument trzeba było przebudować. Odpust parafialny przypada 25 listopada, w święto św. Katarzyny, a drugi — 6 sierpnia, w święto Przemienienia Pańskiego.

Tripto podpowiada

Fara jest czynnym kościołem, więc przed zwiedzaniem sprawdź godziny nabożeństw na stronie parafii i wejdź poza liturgią. Na sam kościół przeznacz 30–45 minut. Fara leży kilka minut spacerem od Dużego Rynku, a wizytę łatwo połączyć ze spacerem po średniowiecznym centrum Brodnicy i nad Drwęcą.